Υπάρχουν ορισμένες εκδηλώσεις στη συμπεριφορά ενός παιδιού, οι οποίες εμποδίζουν τις διαπροσωπικές του σχέσεις, την προσαρμογή του στο κοινωνικό περιβάλλον και κάνουν τόσο το ίδιο όσο και τους γύρω του να υποφέρουν. Μια από αυτές τις εκδηλώσεις είναι η επιθετικότητα.
Είναι δύσκολος ο ορισμός της επιθετικότητας.

Στο κεντρικό της νόημα, αναφέρεται σε βίαιες πράξεις, οι οποίες έχουν στόχο να προκαλέσουν σωματικό ή ψυχικό πόνο σε κάποιον άλλο ή και στο ίδιο το άτομο.

Υπάρχουν πολλές μορφές βίας, η σωματική, η λεκτική, η ψυχολογική, οι οποίες μπορεί να εμφανίζονται και σε συνδυασμό.

Για να χαρακτηρίσουμε μια πράξη ως επιθετική, απαραίτητη προϋπόθεση είναι να υπάρχει πρόθεση να κάνουμε κακό ή να προξενήσουμε βλάβη σε κάποιον.

Εκδηλώσεις θυμού, μπορεί να αρχίσουν από πολύ νωρίς, ακόμα και από τους πρώτους μήνες ζωής του παιδιού. Μάλιστα, όσο πιο μικρά είναι τα παιδιά, τόσο πιο μεγάλη είναι η απαίτηση για ικανοποίηση των επιθυμιών τους και τόσο πιο έντονη η αντίδραση τους όταν αυτό παρεμποδίζεται.

Στα μικρά παιδιά όμως, οι εκδηλώσεις αυτές δεν κατευθύνονται προς κάποιον άλλο αλλά είναι αυτοκαταστροφικές. Το παιδί αρχικά θα ξεσπάσει σε κλάμα και ξεφωνητά. Από το τέλος του πρώτου έτους και μετά θα αρχίσουν οι εκρήξεις οργής. Το παιδί μπορεί να αρχίσει να χοροπηδάει πάνω κάτω, να τραβάει τα μαλλιά του, να δαγκώνει τα δάχτυλα του, να «χτυπιέται» στο πάτωμα και να ξεφωνίζει. Αργότερα τα παιδιά καταλαβαίνουν ότι μπορούν να στρέψουν τις ενέργειες τους προς τους άλλους και ότι μπορεί να γίνουν η αιτία της στεναχώριας ή του πόνου κάποιου τρίτου. Τότε αρχίζει η επιθετική συμπεριφορά.

Δυστυχώς, στις μέρες μας όλο και περισσότερα παιδιά παραπέμπονται στους ειδικούς λόγω προβλημάτων συμπεριφοράς, τα οποία εκδηλώνονται κυρίως με τη μορφή επιθετικότητας. Παιδιά από τον παιδικό σταθμό ακόμα μπορεί να αποτελούν «το φόβο και τον τρόμο» των συμμαθητών τους και να δυσχεραίνουν την ομαλή διεξαγωγή της σχολικής μέρας.

Ειδικά, όσο μεγαλώνει ένα παιδί, η αρχική επιθετική συμπεριφορά μπορεί να πάρει τη μορφή του εκφοβισμού (bullying).
O εκφοβισμός, σύμφωνα με τον Olweus, αναφέρεται σε βίαιες, επιθετικές πράξεις που ασκούνται επανειλημμένα προς συγκεκριμένα παιδιά και στόχο έχουν να προκαλέσουν ψυχικό ή σωματικό πόνο και τελικά να τα υποτάξουν.

Όπως είναι φυσικό, η διαδικασία αυτή δημιουργεί θύτες και θύματα και οι συνέπειες και στις δύο κατηγορίες παιδιών είναι πολλές. Εξαιτίας του εκφοβισμού αναπτύσσονται ποικίλα ψυχολογικά προβλήματα και συχνά απαιτείται η παρέμβαση ειδικού. Στην εφηβεία, η παιδική επιθετικότητα μπορεί να εξελιχθεί σε παραπτωματική συμπεριφορά. Ο έφηβος μπορεί να επιδοθεί σε ποινικά διώξιμες πράξεις, όπως είναι η πρόκληση φθοράς σε ξένη περιουσία, οι μικροκλοπές, ο ξυλοδαρμός συνομηλίκων κ.α.

Τα αίτια της επιθετικότητας είναι πολλά και ποικίλουν ανάλογα με την περίπτωση. Ενδεικτικά θα μπορούσαν να ενοχοποιηθούν η επιθετικότητα των γονέων, οι οποίοι γίνονται πρότυπα προς μίμηση, η υπερβολική αυστηρότητα αυτών και οι συχνές τιμωρίες των παιδιών ή αντίθετα η υπερβολική τους αδιαφορία, οι εντάσεις μέσα στην οικογένεια και στις σχέσεις του ζευγαριού, τα διαζύγια έντονης αντιδικίας, οι προτροπές του στυλ «να χτυπάς και εσύ, μη κάθεσαι και τις τρως», το άγχος μέσα στην οικογένεια κ.α.

Όποιο όμως και αν είναι το σημείο εκκίνησης της επιθετικής συμπεριφοράς ενός παιδιού, αυτό που είναι σημαντικό είναι το γεγονός ότι ένα παιδί που ξεσπάει με βία προς άλλα πρόσωπα ή αντικείμενα νιώθει έντονο θυμό και ψυχική ένταση, για τα οποία ψάχνει διεξόδους και ευκαιρίες να τα εκτονώσει.

Σε ορισμένες περιπτώσεις η επιθετική συμπεριφορά υποχωρεί με την πάροδο της ηλικίας όταν το παιδί, ζώντας σε ένα σταθερά υποστηρικτικό περιβάλλον, μαθαίνει τρόπους κοινωνικοποίησης και αποδεκτής συμπεριφοράς. Δεν είναι όμως σπάνιες οι φορές εκείνες, στις οποίες η επιθετικότητα εμμένει και αντί να υποχωρεί, κορυφώνεται. Σε αυτές τις περιπτώσεις καλό είναι να απευθυνόμαστε σε ειδικό για να μπορέσουμε να βοηθήσουμε το παιδί που υποφέρει και να προλάβουμε τυχόν πιο ακραίες συμπεριφορές κατά την εφηβεία.

Συγγραφή Άρθρου

Ιωάννα Κούρια
Ψυχολόγος - Παιδοψυχολόγος.
Κέντρο Συμβουλευτικής & Ψυχοθεραπείας, "Στήριξη".

Εάν βρήκατε το άρθρο χρήσιμο, μοιραστείτε το!

Submit to FacebookSubmit to Google PlusSubmit to Twitter

Απαγορεύεται η αναδημοσίευση του άρθρου, χωρίς τη γραπτή άδεια του Τμήματος Σύνταξης του E-Psychology.gr. Εάν επιθυμείτε να αναδημοσιεύετε άρθρα, επικοινωνήστε μαζί μας στο editorial @ e-psychology.gr

Σχετικά άρθρα

Περισσότερα άρθρα του ειδικού συνεργάτη

Εφηβεία και έφηβοι στην οικογένεια, συμβουλές για γονείς

Εφηβεία είναι η περίοδος ανακάλυψης του εαυτού. Το πρόβλημα είναι πώς να είσαι έφηβος στην περίοδο της εφηβείας... (Winnicott).
Η εφηβεία είναι το μεταβατικό στάδιο ανάμεσα στην παιδική ηλικία και την ενηλικίωση. Είναι η χρονική περίοδος κατά την οποία συμβαίνουν πλήθος αλλαγές στους 4 βασικούς τομείς της ανάπτυξης του ατόμου: το βιοσωματικό, το γνωστικό, το συναισθηματικό και τον κοινωνικό.

Παιδικές Φοβίες, αιτίες και αντιμετώπιση
Παιδικές Φοβίες

O φόβος είναι μια φυσιολογική αντίδραση προστατευτικού χαρακτήρα μπροστά σε ένα απειλητικό ερέθισμα. Είναι ένας μηχανισμός επιβίωσης, γιατί μας κινητοποιεί προς αποφυγή ενός πραγματικού ή υποτιθέμενου κινδύνου. Καθώς τα παιδιά μεγαλώνουν και έρχονται σε επαφή με καινούργια ερεθίσματα και καταστάσεις, αρχίζουν πολύ φυσιολογικά να φοβούνται.

Παιδική κακοποίηση, μορφές και συνέπειες στην ψυχική υγεία του παιδιού

Ακόμα και στις μέρες μας αρκετά παιδιά πέφτουν θύματα κακοποίησης, κυρίως από τους γονείς τους, οι οποίοι χρησιμοποιούν τη βία ως μέσο πειθαρχίας, αλλά και από άλλα σημαντικά πρόσωπα του περιβάλλοντος τους. Τα τελευταία χρόνια, έχει διαπιστωθεί και κακοποίηση μεταξύ συνομηλίκων.

Τι είναι η Συμβουλευτική Ψυχολογία και πώς λειτουργεί;

Ο όρος συμβουλευτική υποδηλώνει ότι «κάποιος δέχεται ή δίνει συμβουλή». Στην πραγματικότητα όμως η συμβουλευτική δε χρησιμοποιείται με αυτόν τον τρόπο και δεν έχει ως στόχο την  παροχή συμβουλών σε κάποιον. Η συμβουλευτική είναι μια διαδικασία αλληλοεπικοινωνίας που σκοπός της είναι η παροχή βοήθειας σε ένα άτομο ή σε μια ομάδα ατόμων που αντιμετωπίζουν δυσκολίες και προβλήματα που δεν μπορούν να διαχειριστούν μόνοι τους.

Εγγραφή στο Newsletter

15νθημερο Newsletter για να λαμβάνετε στο mail σας τα νέα άρθρα, αλλά και ενημέρωση για επερχόμενα σεμινάρια, βιβλία ψυχολογίας, θέσεις εργασίας κ.α.