Αυτοεκπληρούμενη Προφητεία

Είναι δυνατόν μια εσφαλμένη πεποίθηση, όσο ισχυρή και να είναι, να μπορεί να οδηγήσει τους ανθρώπους να φερθούν αναλόγως ώστε να την επαληθεύσουν; Η κλινική μας εμπειρία μας λέει πως ναι.

Η έννοια της αυτοεκπληρούμενης προφητείας

Ο κοινωνιολόγος Ρόμπερτ Μέρτον, επινόησε την έννοια της αυτοεκπληρούμενης προφητείας, ορίζοντάς την ως εξής: “η αυτοεκπληρούμενη προφητεία είναι, αρχικά, ένας εσφαλμένος ορισμός μιας κατάστασης που προκαλεί μια νέα συμπεριφορά, η οποία οδηγεί στο να γίνει πραγματικότητα η αρχικά εσφαλμένη σύλληψη της κατάστασης. Αυτή η απατηλή ισχύς της αυτοεκπληρούμενης προφητείας διαιωνίζει την κυριαρχία του λάθους. Γιατί έτσι ο προφήτης παραθέτει την πραγματική πορεία των γεγονότων ως απόδειξη για το ότι είχε εξαρχής δίκιο”.

Ένα παράδειγμα αυτοεκπληρούμενης προφητείας

Ας το δούμε σε ένα παράδειγμα. Υπήρξε μια συμβουλευόμενη η οποία είχε μόλις αποφοιτήσει από το πανεπιστήμιο, όταν ζήτησε συμβουλευτική υποστήριξη. Κάποιους μήνες νωρίτερα, είχε αποφασίσει να αφήσει το πατρικό της σπίτι, για να συγκατοικήσει με το σύντροφό της. Καθώς είναι μοναχοπαίδι, φοβόταν ότι οι γονείς της θα διαφωνούσαν με την απόφασή της κι έτσι δίσταζε να τους μιλήσει για την ανάγκη της να φύγει μακριά τους.

Τελικά, είχε νοικιάσει στα κρυφά ένα διαμέρισμα με το σύντροφό της και με διάφορες δικαιολογίες κατάφερνε να περνά κάποιες νύχτες εκεί.

Ο καιρός περνούσε και η ίδια εξακολουθούσε να κρατά μυστική την ύπαρξη αυτού του σπιτιού, έως ότου οι γονείς της το ανακάλυψαν τυχαία και ακολούθησε ένας μεγάλος καυγάς. Εκείνοι ένιωθαν πληγωμένοι και θυμωμένοι. Η συμβουλευόμενη είχε επίσης συσσωρευμένο θυμό που έχει προκληθεί από την πίεση κάτω από την οποία ζούσε το τελευταίο διάστημα.

Το κομβικό σημείο στο παραπάνω παράδειγμα είναι ο φόβος. Ίσως από εκεί να ξεκινούν και όλες οι αυτοεκπληρούμενες προφητείες. Φοβόμαστε ότι κάτι δε θα πάει καλά κι αυτό συμβαίνει συνήθως για κάποιο λόγο. Συνήθως το συναίσθημά μας συνδέεται με την ιστορία μας, ακουμπά σε κάτι που μας έχει συμβεί και συχνά τραυματίσει.

Μάλιστα, αν αυτό το τραύμα δεν έχει λεκτικοποιηθεί ώστε να πάρει ψυχικό τόπο, δε σταματά να επανεμφανίζεται, κάποιες φορές σαν μια ασαφής απειλή.

Προσπαθώντας να προστατευτούμε από αυτήν την απειλή, είναι πολύ πιθανό να δράσουμε με πανικό και αγωνία, προκαταλαμβάνοντας καταστάσεις.

Στο παραπάνω παράδειγμα ήταν αναμενόμενο ότι οι γονείς της συμβουλευόμενης θα πληγώνονταν και θα θύμωναν, αφού η κόρη τους κράτησε μια τόσο σημαντική απόφαση κρυφή.

Από την άλλη, πηγαίνοντας πίσω στην ιστορία της, μαθαίνουμε ότι ο ρόλος που είχε στην οικογένεια ήταν να κρατά τις ισορροπίες ανάμεσα στους γονείς της, που βρίσκονταν σε μια άτυπη κόντρα και το μόνο που φαινόταν να τους ενώνει ήταν η κόρη τους. Έτσι ίσως μπορεί να εξηγηθεί το πώς κι εκείνη φοβήθηκε να τους ανακοινώσει ότι έχει φύγει – η πιθανότητα να ανατραπεί η ισορροπία στο πατρικό της ήταν η ασαφής απειλή που την κρατούσε πίσω. Μια απειλή από την οποία προσπάθησε να προστατευθεί με έναν τόσο παράδοξο τρόπο, που τελικά είναι σα να την προσκάλεσε να πραγματοποιηθεί.

Τι μπορούμε να κάνουμε λοιπόν, για να αποφύγουμε μια αυτοεκπληρούμενη προφητεία;

Είναι σημαντικό να μένει ο καθένας στο συναίσθημά του. Να το ακούει και να μάθει με τον καιρό να το αναγνωρίζει. Στη συνέχεια, να προσπαθεί να το επικοινωνήσει με τους σημαντικούς άλλους στη ζωή του, πριν προβεί σε ενέργειες που είναι πιθανόν να υπονομεύσουν τις ίδιες του τις ανάγκες και επιθυμίες.

Όλοι οι άνθρωποι φοβόμαστε μερικές φορές. Ο φόβος αυτός ανακουφίζεται μόνο με την εμπιστοσύνη στην ιδέα ότι οι άλλοι μπορούν να μας καταλάβουν.

Συγγραφή Άρθρου

Κωνσταντίνα Γεραντώνη

kostantina_gerantoniΕπαγγελματική ιδιότητα: Κοινωνική Λειτουργός
Επικοινωνία: Αυτή η διεύθυνση ηλεκτρονικού ταχυδρομείου προστατεύεται από τους αυτοματισμούς αποστολέων ανεπιθύμητων μηνυμάτων. Χρειάζεται να ενεργοποιήσετε τη JavaScript για να μπορέσετε να τη δείτε.
Περισσότερες Πληροφορίες: Σύντομο Βιογραφικό Συνεργάτη 

Εάν βρήκατε το άρθρο χρήσιμο, μοιραστείτε το!

Submit to FacebookSubmit to Google PlusSubmit to Twitter

Απαγορεύεται η αναδημοσίευση του άρθρου, χωρίς τη γραπτή άδεια του Τμήματος Σύνταξης του E-Psychology.gr. Εάν επιθυμείτε να αναδημοσιεύετε άρθρα, επικοινωνήστε μαζί μας στο editorial @ e-psychology.gr

Σχετικά άρθρα

Βρείτε Ψυχολόγο-Ψυχοθεραπευτή

Επιλέξτε θεραπευτή ανάλογα με την εξειδίκευση σε συγκεκριμένη ψυχοθεραπευτική προσέγγιση.

Μεταβείτε στον κατάλογο Ειδικών Ψ.Υγείας »

Περισσότερα άρθρα του ειδικού συνεργάτη

Κρίσεις Πανικού, φοβίες: Φυσιολογικές αντιδράσεις ανθρώπων με υγιές υπόβαθρο - Μια συζήτηση με την Χάρις Κατάκη
Χάρις Κατάκη

Κ.Γ.: Πολύ συχνά, απευθύνονται στους ψυχοθεραπευτές άνθρωποι που εκδηλώνουν συμπτώματα όπως κρίσεις πανικού, φοβίες, κατάθλιψη. Ποια είναι η θέση σας πάνω σε αυτό το θέμα;

Χ.Κ.:Πιστεύω ότι στην πλειοψηφία των περιπτώσεων τα συμπτώματα αυτά δεν είναι ψυχικές ασθένειες αλλά φυσιολογικές αντιδράσεις στα αδιέξοδα.

Δημιουργώντας τρίγωνα στις σχέσεις
τριγωνικές σχέσεις

Ο ψυχίατρος Murray Bowen (1966) μιλά εκτενώς στη θεωρία του, για τα τρίγωνα στις σχέσεις των μελών μιας οικογένειας. Συχνά, μέσα στο άτομο ή και στις σχέσεις του με τους άλλους ανθρώπους, δημιουργείται συναισθηματική ένταση. Ένας μηχανισμός για να αντεπεξέλθουμε στο άγχος που μας προκαλεί αυτή η ένταση, είναι να 'καλέσουμε' στη σχέση που έχει τη δυσκολία, ένα τρίτο άτομο για να ανακουφίσει το υπάρχον στρες.

Αόρατη αφοσίωση στην οικογένεια
Αόρατη αφοσίωση

Κάθε άνθρωπος καθώς μεγαλώνει, αρχίζει να αντιλαμβάνεται ότι έχει μια αίσθηση εκκρεμών λογαριασμών. Αυτοί οι λογαριασμοί μπορεί να προκύπτουν από πιθανές ανισορροπίες σε αυτά που πήρε και αυτά που έδωσε στην οικογένειά του, αλλά μπορεί και να προέρχονται από προηγούμενες γενιές και να μην υπάρχει σχετική συνειδητή γνώση – δεν παύουν όμως να επηρεάζουν τη συμπεριφορά του στο παρόν.

Εγγραφή στο Newsletter

15νθημερο Newsletter για να λαμβάνετε στο mail σας τα νέα άρθρα, αλλά και ενημέρωση για επερχόμενα σεμινάρια, βιβλία ψυχολογίας, θέσεις εργασίας κ.α.