Η έκτροπη συμπεριφορά ή κοινωνική απόκλιση ή κοινωνική παρέκκλιση (deviant behavior) είναι μία κοινωνικά προσδιορισμένη συμπεριφορά και μπορεί να οριστεί ως κάθε συμπεριφορά που θεωρείται μη προσδοκώμενη, μη ανεκτή και επιλήψιμη από μια κοινωνική ομάδα ή μια κοινωνία, ενώ μπορεί να θεωρηθεί και "έγκλημα".

Η παρέκκλιση ορίζεται από αυτούς που κατέχουν την "εξουσία", ενώ ο ορισμός της είναι σχετικός, διαφέρει και τροποποιείται ανάλογα με το κοινωνικό πλαίσιο, τον τόπο, τον χρόνο και την κοινωνική ομάδα.

Η θεωρία του χαρακτηρισμού ή της "ετικέτας", με κύριους εκφραστές της τους Lemert, Becker και Erikson, αποτελεί μία από τις σημαντικότερες συνεισφορές στη θεωρητική προσέγγιση και την ερμηνεία της απόκλισης.

Σύμφωνα με τη θεωρία, ορισμένα άτομα προβαίνουν, σε πρωτογενές επίπεδο, στη διάπραξη εγκληματικών πράξεων, όπως η φθορά ξένης ιδιοκτησίας, η κλοπή, κ.ά., ή/και εμφανίζουν μία έκδηλη συνολική αποκλίνουσα συμπεριφορά. Εν συνεχεία και δευτερογενώς, ο χαρακτηρισμός της εν λόγω πράξης ως παραβατικής ή παρεκκλίνουσας από τα όργανα κοινωνικού ελέγχου, όπως είναι η αστυνομία, τα δικαστήρια και οι φυλακές, με την επιβολή των ανάλογων ποινικών κυρώσεων, αλλά και η αντίδραση του «δράστη» σε αυτό το χαρακτηρισμό, επιφέρει μία δευτερογενή παρέκκλιση.

Οι χαρακτηρισμοί και οι ετικέτες επιβάλλονται συνήθως και από τις κυρίαρχες κοινωνικές ομάδες σε μέλη ανίσχυρων κοινωνικά ομάδων, όπως π.χ., οι αναλφάβητοι, οι μετανάστες και οι μειονότητες γενικότερα. Η κοινωνική αντίδραση καλλιεργεί το έδαφος για τη δημιουργία στερεοτύπων αρνητικού πρόσημου για τον «δράστη», ωθώντας τον, με τον στιγματισμό, στην κοινωνική απομόνωση, γίνεται ο δακτυλοδεικτούμενος της κοινωνικής ομάδας και αντιμετωπίζει μία σωρεία πιέσεων, με ψυχικές και κοινωνικές επιπτώσεις. Έτσι, δημιουργείται μία πόλωση ανάμεσα στις δύο ομάδες, όπου η αντίδραση της κοινωνίας, με την επακόλουθη περιθωριοποίηση των χαρακτηρισμένων ως αποκλινόντων ατόμων, οδηγεί τους δεύτερους στην δευτερογενή παραβατικότητα και σε μία εγκληματική υποκουλτούρα, ως αντίδραση και μέσο επιβίωσης στην κατακραυγή, την έλλειψη κοινωνικής υποστήριξης και αλληλεγγύης.

Ωστόσο, η θεωρία του χαρακτηρισμού εμπεριέχει αρκετούς εννοιολογικούς και μεθοδολογικούς περιορισμούς και έλαβε πλείστες κριτικές. Αρχικά, δίνεται έμφαση στη θεωρητική προσέγγιση της κοινωνικής αντίδρασης στην δευτερογενή παρέκκλιση και παραβλέπει την εξήγηση των λόγων που μπορεί να οδήγησαν ορισμένα άτομα στην "πρωτογενή εκτροπή", θεωρώντας την "συμπτωματική και επεισοδιακή" (Τάτσης, 1989). Επίσης, λαμβάνει χώρα μία άνιση κοινωνική σύγκριση, όπου η θεωρία επικεντρώνει το ενδιαφέρον της στους κοινωνικά "αδύναμους" και όχι στους "ισχυρούς", συγκρίνοντας του δεύτερους μόνο με άτομα ίδιας θέσης, ενώ τους πρώτους μόνο με τους δεύτερους.

Τέλος, σύμφωνα με τον Mankoff (1971), η "ετικέτα" δεν θα έπρεπε να αποτελεί αναγκαία προϋπόθεση για να αποδοθεί σε μία συμπεριφορά ο όρος "αποκλίνουσα" (Τάτσης, 1989) ή να θεωρείται ότι ο "χαρακτηρισμός" θα επιφέρει αιτιακά και γραμμικά μία "δευτερογενή παρέκκλιση".

Συγγραφή Άρθρου

Ευάγγελος Δρίβας - Ψυχολόγος

Ευάγγελος Δρίβας: έχει επιβεβαιωθεί από το E-Psychology

Οι πληροφορίες που αναφέρονται στον επαγγελματικό κατάλογο ειδικών παρέχονται από τους ίδιους τους ειδικούς, κατά την εγγραφή τους στο σύστημα. Όταν βλέπετε την ένδειξη «έχει επιβεβαιωθεί από το E-Psychology”, σημαίνει ότι το E-Psychology έχει ελέγξει, με email, τηλεφωνικά ή/και με λήψη των σχετικών εγγράφων, τα ακόλουθα στοιχεία:

  • Ότι ο ειδικός είναι υπαρκτό πρόσωπο.
  • Ότι τα πτυχία οι τίτλοι και οι εξειδικεύσεις που αναφέρει είναι αληθινά.
  • Ότι οι πληροφορίες που αναφέρει ισχύουν.
Κλινικός Ψυχολόγος (BSc in Psychology, Msc in Clinical & Community Psychology)

Εάν βρήκατε το άρθρο χρήσιμο, μοιραστείτε το!

Submit to FacebookSubmit to Google PlusSubmit to Twitter

Απαγορεύεται η αναδημοσίευση του άρθρου, χωρίς τη γραπτή άδεια του Τμήματος Σύνταξης του E-Psychology.gr. Εάν επιθυμείτε να αναδημοσιεύετε άρθρα, επικοινωνήστε μαζί μας στο editorial @ e-psychology.gr

Σχετικά άρθρα
Irving Janis (1918-1990)

Αμερικανός ψυχολόγος ο οποίος προσδιόρισε το ψυχολογικό...

Περισσότερα άρθρα του ειδικού συνεργάτη

Αυτό-ευγνωμοσύνη και 2 πρακτικοί τρόποι ενίσχυσης
ευγνωμοσύνη

Πολλοί άνθρωποι βιώνουν έντονα την ευγνωμοσύνη κυρίως σε δύσκολες κι απειλητικές για τη ζωή τους περιστάσεις. Η εκτίμηση της ζωής τους έρχεται στο προσκήνιο, όταν, για παράδειγμα, παραμένουν αλώβητοι από ένα τροχαίο ατύχημα ή όταν ανακουφιστούν από μια επίπονη ασθένεια. Αισθάνονται ευγνώμονες για τα πράγματα που κάνουν οι άλλοι γι΄ αυτούς και τα πάντα αποκτούν μία νέα λάμψη.

Σωματικές και ψυχολογικές ενδείξεις στα σεξουαλικώς κακοποιημένα παιδιά
παιδική κακοποίηση

Η παιδική σεξουαλική κακοποίηση αποτελεί ένα αποκρουστικό για την κοινωνία φαινόμενο και για την αποτελεσματική παρέμβαση, αντιμετώπιση και τον τερματισμό της, έχει τεράστια σημασία η έγκαιρη αναγνώριση ορισμένων χαρακτηριστικών ενδείξεων από την πλευρά του παιδιού-θύματος, από το ευρύ οικογενειακό περιβάλλον, το σχολείο ή άλλο εμπλεκόμενο στη ζωή του κοινωνικό φορέα ή άτομο, οι οποίες πιθανόν να οφείλονται σε υφιστάμενη και ακούσια σεξουαλική πράξη.

Αντιμετώπιση του σχολικού εκφοβισμού από γονείς - Πρακτικές Συμβουλές
σχολικός εκφοβισμός

Κανένας γονέας δε θέλει να βλέπει το παιδί του να υποφέρει από κάποιον που το εκφοβίζει στο σχολείο. Ο γονέας που θέλει να προστατεύσει το παιδί από οποιαδήποτε κατάσταση ή άνθρωπο που μπορεί να το βλάψει, οφείλει να είναι ρεαλιστής και να αποδεχθεί ότι δε μπορεί να το προστατεύσει πλήρως από οτιδήποτε του συμβεί. Μπορεί, όμως να του παρέχει τα απαραίτητα εφόδια ώστε να αντιμετωπίσει οτιδήποτε βλαβερό.

Η συνάφεια ανάμεσα στην ανθρώπινη κακοποίηση, την ενδοοικογενειακή βία και την κακοποίηση ζώων: το φάσμα της βίας
φάσμα βίας

Τις τελευταίες τρεις δεκαετίες έχει εγερθεί ιδιαίτερα το επιστημονικό ενδιαφέρον γύρω από τη συσχέτιση της βιαιότητας προς τα ζώα και την κακοποίηση τους με τη διαπροσωπική βία και την αντικοινωνική συμπεριφορά, γενικότερα. Η εν λόγω σύνδεση έχει ιδιαίτερα εντοπισθεί ανάμεσα σε παιδιά και νεαρούς παραβάτες με ή χωρίς ψυχολογικά ή/και ψυχιατρικά προβλήματα, σε ενήλικες που δικαιολογούν συμπεριφορές ενδοοικογενειακής βίας, καθώς και σε περιπτώσεις διαταραχών προσωπικότητας και άλλες καταστρεπτικές συμπεριφορές.

Η βίαιη κακοποιητική σχέση: Ο κύκλος της βίας & το σύνδρομο της κακοποιημένης γυναίκας
κύκλος της βίας

Η συντροφική βία αποτελεί μία συμπεριφορά κατά την οποία ένα μέλος της σχέσης, ασκεί επίμονο έλεγχο και δύναμη κατά του άλλου μέλους. Μπορεί να εκδηλωθεί είτε σωματικά, είτε σεξουαλικά, είτε συναισθηματικά, είτε πιο πρακτικά με οικονομικό και κοινωνικό περιορισμό.

Εγγραφή στο Newsletter

15νθημερο Newsletter για να λαμβάνετε στο mail σας τα νέα άρθρα, αλλά και ενημέρωση για επερχόμενα σεμινάρια, βιβλία ψυχολογίας, θέσεις εργασίας κ.α.