Αυτόματες σκέψεις

Καθημερινά βομβαρδιζόμαστε από προκλήσεις τις οποίες και καλούμαστε να αντιμετωπίσουμε σε πολλούς τομείς της ζωής μας αναφορικά με προσωπικά, επαγγελματικά, κοινωνική ζωή ή οικογενειακά ζητήματα. Συχνά όμως, ερχόμαστε αντιμέτωποι με συμβάντα τα οποία στεκόμαστε ανήμποροι να αντιμετωπίσουμε. Τα πράγματα δηλαδή δεν καταλήγουν όπως τα περιμένουμε και νιώθουμε «έρμαια» δυσάρεστων συναισθημάτων όπως ο πανικός, ο φόβος, η ανησυχία.

Είναι σημαντικό όμως να θυμόμαστε ότι οι δυσάρεστες καταστάσεις τις περισσότερες φορές δεν είναι αυτές που ορίζουν την έκβαση των γεγονότων. Δηλαδή, πιο συχνά το αποτέλεσμα καθορίζεται από τον τρόπο που τις αντιμετωπίζουμε εμέις- Πώς;- Μα φυσικά με την σκέψη μας!

Τα δυσάρεστα γεγονότα δεν καθορίζουν το συναίσθημα

Αν ρωτήσουμε τους ανθρώπους τις περισσότερες φορές τι τους έχει στενοχωρήσει συχνά αναφέρονται σε δυσάρεστα γεγονότα και καταστάσεις. Για παράδειγμα, είμαι στενοχωρημένος γιατί είχα έναν καβγά με τον σύντροφό μου. Αυτό, πρόκειται για μια κατάσταση. Ωστόσο, το ζήτημα δεν μπορεί να είναι τόσο απλό, τελικά! Αν μια κατάσταση έφερε την ευθύνη της αυτόματης πρόκλησης ενός συναισθήματος τότε θα περιμέναμε πως το ίδιο γεγονός θα προκαλούσε το ίδιο ακριβώς συναίσθημα στον οποιονδήποτε βίωνε ένα παρόμοιο συμβάν. Αυτό όμως που παρατηρούμε στην πράξη είναι ότι οι άνθρωποι αντιδρούν σε μικρότερο ή μεγαλύτερο βαθμό διαφορετικά σε πανομοιότυπα γεγονότα. Επομένως δεν είναι μόνο η κατάσταση που καθορίζει το συναίσθημα αλλά είναι κάτι άλλο!

Ο άνθρωπος δηλαδή όντας σε θέση να κάνει διαφορετικές αναπαραστάσεις για το περιβάλλον του δεν δεσμεύεται από το περιβάλλον καθε-αυτό αλλά από τις αναπαραστάσεις που κάνει για αυτό .Έτσι, παρόλο που βιώνουμε όλοι την ίδια πραγματικότητα, δεν είναι απαραίτητα το ίδιο καλή ή κακή για κάθε άνθρωπο, εκτός αν αναπαριστάται ως κακή μέσα του.

 

Ο καθοριστικός ρόλος της νοητικής επεξεργασίας

Το πώς δηλαδή, δομούμε νοητικά τον κόσμο ασκεί αποφασιστικό ρόλο στις σκέψεις, τα συναισθήματα και την συμπεριφορά μας. Η πλέον χαρακτηριστική φράση, που εμπεριέχει πλήρως το νόημα των παραπάνω είναι αυτή του Επίκτητου, ότι:

«δεν είναι τα πράγματα που ταράζουν τους ανθρώπους αλλά οι δοξασίες των ανθρώπων για τα πράγματα».

Είναι εύκολο επομένως να εξάγουμε το συμπέρασμα ότι τα συναισθήματα και οι συμπεριφορές των ανθρώπων επηρεάζονται από την αντίληψή τους για τα γεγονότα. Φανταστείτε για παράδειγμα μια κατάσταση όπου κάποια άτομα όπως εσείς διαβάζουν το συγκεκριμένο άρθρο. Πολλοί από εσάς θα έχετε τελείως διαφορετικές συναισθηματικές αντιδράσεις στην ίδια αυτή κατάσταση οι οποίες μπορεί να σχετίζονται με το «τι περνάει από το μυαλό σας» αναφορικά με αυτήν την κατάσταση.

• Ο αναγνώστης Α σκέφτεται: «Επιτέλους ένα χρήσιμο άρθρο που θα μου προσφέρει αρκετές γνώσεις. Ο αναγνώστης Α είναι ήπια ενθουσιασμένος.

• Ο αναγνώστης Β από την άλλη σκέπτεται: « Αυτά που διαβάζω μου φαίνονται υπερβολικά απλοϊκά και δεν νομίζω να μου φανούν χρήσιμα». Ο αναγνώστης Β αισθάνεται απογοητευμένος.

• Ο αναγνώστης Γ κάνει τις παρακάτω σκέψεις : «Αυτό το άρθρο δεν είναι αυτό που περίμενα. Δεν θα σπαταλήσω άλλον από τον χρόνο μου». Ο αναγνώστης Γ είναι αγανακτισμένος.

• Ο αναγνώστης Δ σκέφτεται: «Είναι απαραίτητο να τα διαβάσω όλα αυτά; Δεν νομίζω ότι θα τα καταλάβω;» και αισθάνεται αγχωμένος.

• Ο αναγνώστης Ε έχει άλλου είδους σκέψεις: «Είναι τόσο δύσκολα όλα αυτά. Ίσως δεν είμαι αρκετά έξυπνος. Δεν πρόκειται να πετύχω κάτι αν τα διαβάσω Ο αναγνώστης Ε αισθάνεται λυπημένος».

Οι αυτόματες σκέψεις

Όπως μπορούμε να συμπεράνουμε από το παραπάνω παράδειγμα παράλληλα με τις αξιολογήσεις τους για το άρθρο οι παραπάνω κάνουν παράλληλα και άλλες σκέψεις, οι οποίες έχουν αρνητική χροιά και φαίνεται να γίνονται αυτόματα. Οι σκέψεις αυτές καλούνται «αυτόματες» και παρόλο που πραγματοποιούνται, όπως λέει και το όνομά τους, αυτόματα, τις περισσότερες φορές δεν είναι εύκολο να προσδιοριστούν. Ωστόσο, μπορείτε να μάθετε να αναγνωρίζετε τις αυτόματες σκέψεις σας παρακολουθώντας τις μεταπτώσεις στο συναίσθημα σας.

Όταν παρατητήσετε ότι νιώθετε δυσφορικά, λοιπόν, κάντε την εξής απλή ερώτηση στον εαυτό σας: «Τι πέρασε από το μυαλό μου αυτή τη στιγμή»;

Τις περισσότερες φορές θα εντοπίσετε αρνητικές σκέψεις που ξεπηδούν αντανακλαστικά στο νου σας. Αυτές είναι οι λεγόμενες αρνητικές αυτόματες σκέψεις οι οποίες, πιο συγκεκριμένα, είναι αρνητικά επηρεασμένες ερμηνείες που δίνουμε σε όσα πραγματοποιούνται γύρω μας. Έχοντας την ικανότητα να αναγνωρίζετε τις αυτόματες σκέψεις σας, μπορείτε αν και πιθανότατα το κάνετε ήδη μέχρι ενός σημείου, να αξιολογήσετε την εγκυρότητα των σκέψεων σας.

Σε περίπτωση που η ερμηνεία σας είναι λανθασμένη και την διορθώσετε ίσως παρατηρήσετε ότι η διάθεση σας βελτιώνεται. Σε γενικές γραμμές όταν υποβάλλουμε την σκέψη μας σε ορθολογική ανάλυση η διάθεσή μας βελτιώνεται.

Και να θυμάστε: Μην πιστεύετε απαραίτητα ο,τι σκέπτεστε!

Συγγραφή Άρθρου

Μαρία Λαΐου
Κλινική και Κοινοτική Ψυχολόγος
Επικοινωνία: 6986823375
Σχετικά άρθρα

Περισσότερα άρθρα του ειδικού συνεργάτη

Cyber Sex και σεξουαλική εξάρτηση
cybersex, εξάρτηση

Πριν από μερικά χρονιά, ήταν άγνωστη η έννοια του διαδικτυακού σεξ. Σήμερα όμως, τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης αλλά και τα private chat rooms φαίνεται να έχουν μπει για τα καλά στη ζωή μας. Έτσι, ολοένα και περισσότεροι χρήστες επιλέγουν τη διαδικτυακή επικοινωνία και επαφή μέσω του Internet. 

Προσδοκίες αυτοαποτελεσματικότητας: "Αν δεν το πιστέψεις δεν θα πραγματοποιηθεί"
αυτοαποτελεσματικότητα

Η παραπάνω φράση σε αρκετά άτομα αφήνει μια γλυκόπικρη αίσθηση, καθώς θυμίζει στόχους που επετεύχθησαν με πολύ κόπο, ενώ σε άλλα φέρνει στο νου ανεκπλήρωτα όνειρα και δυσάρεστα συναισθήματα. 

Ας μιλήσουμε για την ντροπή μας
ντροπή

Μπορείς να φέρεις στον νου σου μια κατάσταση όπου στάθηκες ανήμπορος να εκτεθείς μπροστά σε άλλους; Πόσες φορές έχεις ευχηθεί να «ανοίξει η γη να σε καταπιεί»; Έχεις βρεθεί ποτέ στην θέση όπου απέφυγες ένα άτομο μόνο και μόνο επειδή ένιωσες ότι το βλέμμα του σε διαπερνά; Αν κατάφερες να τοποθετήσεις τον εαυτό σου σε κάποιες από αυτές τις καταστάσεις τότε σίγουρα θα ένιωσες ένα συναίσθημα αρκετά γνώριμο : Αυτό της ντροπής.

Το χαρτζιλίκι στην εφηβεία
εφηβεία

Αναπόφευκτα η ύπαρξη ενός εφήβου σε μια οικογένεια «επιβάλλει» μια περίοδο «διαπραγματεύσεων» εντός του οικογενειακού συστήματος. Ο έφηβος βρισκόμενος σε μια φάση διαρκούς αναζήτησης της προσωπικής του ταυτότητας έρχεται πολλές φορές σε ρήξη με τους γονείς του. Τα φαινόμενα που ανακύπτουν είναι ποικίλα και αφορούν σχεδόν πάντα την επιθυμία του εφήβου για αυτονομία και ανάληψη περισσότερων ευθυνών.

Το χρονικό μιας εξάρτησης
εξάρτηση

Υπάρχουν πολλές περιπτώσεις ατόμων που αντιμετωπίζουν το πρόβλημα της εξάρτησης. Θα μπορούσε να γίνει αναφορά σε πολλές ιστορίες, όπου σίγουρα οι συνθήκες και τα γεγονότα θα διέφεραν. Το παράδοξο όμως... που τελικά μπορεί να μην είναι και τόσο, είναι ότι οι περισσότερες από αυτές τις περιπτώσεις, έχουν μια λεγόμενη «κοινή πορεία»!

Βρείτε ειδικό Ψυχικής Υγείας

Αναζητήστε ειδικούς στον μοναδικό εξειδεκευμένο κατάλογο στο ελληνικό διαδίκτυο.

Μεταβείτε στον κατάλογο Ειδικών Ψ.Υγείας »

Είστε ειδικός Ψυχικής Υγείας?

Εγγραφείτε ώστε να λαμβάνετε ενημέρωση, σχετικά με θέματα που αφορούν την επιστήμη της ψυχολογίας, έρευνες, σεμινάρια ψυχολογίας, θέσεις εργασίας Ειδικών Ψυχικής Υγείας κ.τ.λ.

Newsletter για όλους

Εβδομαδιαίο Newsletter για να λαμβάνετε στο mail σας νέα άρθρα ψυχολογίας, ενημέρωση για επερχόμενα σεμινάρια ψυχολογίας, ομάδες υποστήριξης, βιβλία ψυχολογίας κ.α.

Η εγγραφή σας στα ενημερωτικά δελτία της Πύλης Ψυχολογίας E-Psychology.gr είναι απόλυτα σύμφωνη με την Ευρωπαϊκή Νομοθεσία για την προστασία των προσωπικών δεδομένων. Τα στοιχεία που δίνετε κατά την εγγραφή σας θα χρησιμοποιηθούν αποκλειστικά και μόνο για την αποστολή ενημερωτικών δελτίων (Newsletters).