εαυτός

Πόσο στ’ αλήθεια ελεύθερες και συνειδητές είναι οι επιλογές μας;  Πόσο είμαστε ο αυθεντικός εαυτός μας; Τι είναι αυτό που πολλές φορές θολώνει τα νερά και νιώθουμε πιεσμένοι, εγκλωβισμένοι, προσποιητοί ή συμβιβασμένοι;
Τις περισσότερες φορές, αυτό που μας δυσκολεύει δεν είναι κάποιος εξωγενής παράγοντας, ή κάποιο γεγονός της ζωής, αλλά οι ίδιες μας οι σκέψεις. 

Ας δούμε 3 κατηγορίες σκέψεων που μας απομακρύνουν από όσα πραγματικά επιθυμούμε, μας μπερδεύουν, δημιουργούν άγχος και δυσφορία.

1. Γνωστικές διαστρεβλώσεις

Είναι παράλογοι και λανθασμένοι τρόποι σκέψης, που είναι βαθιά ριζωμένοι μέσα μας κι επηρεάζουν τον τρόπο που βλέπουμε τον εαυτό μας και τον κόσμο.  Επειδή δεν βασίζονται στη λογική και στην πραγματικότητα, είναι αναποτελεσματικοί και δημιουργούν αρνητικά συναισθήματα. Έτσι κυνηγάμε συνεχώς αγχωτικά κάτι άπιαστο κι απομακρυνόμαστε από την ουσία.

Μερικά παραδείγματα είναι:

  • Διπολική ή διχοτομική σκέψη: απόλυτες απόψεις, όλα ή τίποτα, άσπρο-μαύρο.
  • Ετικέτα:  δεν κάνω απλά ένα λάθος  αλλά «είμαι λάθος».
  • Υποτίμηση των θετικών: «δεν έχω πετύχει και τίποτα σημαντικό».
  • Αυθαίρετα συμπεράσματα: χωρίς αποδείξεις, κάνουμε σενάρια, «διαβάζουμε» τη σκέψη των άλλων, κρίνουμε καταστάσεις από μια λεπτομέρεια.
  • «Πρέπει»: κρίνουμε τον εαυτό μας και τους άλλους με βάση σκέψεις σαν τις παρακάτω:

«Πρέπει να με αποδέχονται και να με αγαπούν».
«Είναι τρομερό να με εγκαταλείψουν / απορρίψουν».
«Πρέπει να ευχαριστώ τους πάντες και να ζω σύμφωνα με τις προσδοκίες τους».
«Πρέπει να ασχολούμαι με τα προβλήματα των άλλων».
«Πρέπει να πετυχαίνω και να είμαι τέλειος/α».

2. Διλήμματα

Βρισκόμαστε σε δίλημμα όταν θεωρούμε πως όλες οι εναλλακτικές είναι εξίσου δύσκολες, κάτι σαν «μπρος γκρεμός και πίσω ρέμα».  Έτσι παρόλο που δεν περνάμε καλά, βασανιζόμαστε από σκέψεις και μένουμε στάσιμοι. 

Τα συχνά διλήμματα είναι σε θέματα υγείας, εργασίας, σχέσεων και συνήθως αναρωτιόμαστε:

Να επιλέξω αλλαγή ή στασιμότητα;

Να κάνω αυτό που θέλω ή αυτό που πρέπει, ή αυτό που έχω συνηθίσει;

Τι θέλω τελικά; (η ακινησία και οι φόβοι δυσχεραίνουν την ανάγνωση των πραγματικών επιθυμιών και δυνατοτήτων μας)

3. Παγίδες ζωής

Οι παγίδες της ζωής είναι γνωστικά σχήματα, σταθεροί τρόποι σκέψης δηλαδή που έχουν διαμορφωθεί σε μικρή ηλικία κι επηρεάζουν το σύνολο της συμπεριφοράς μας.  Έτσι η ζωή μας γίνεται ένα επαναλαμβανόμενο σενάριο, έχουμε την αίσθηση ότι οι επιλογές μας δεν είναι απόλυτα δικές μας, ότι δεν είμαστε «ο εαυτός μας», νιώθουμε ανήμποροι, ότι δεν υπάρχει διέξοδος.  Μπαίνουμε σε έναν φαύλο κύκλο και συσσωρεύουμε αρνητικά συναισθήματα. 

Ένα παράδειγμα είναι η Παγίδα της Υποταγής: πέφτουμε σε αυτή όταν μονίμως νιώθουμε ότι προηγούνται οι άλλοι, ότι κάτι άλλο είναι πιο σημαντικό από το να ασχοληθούμε με τον εαυτό μας.  Έτσι δεν βάζουμε αποτελεσματικά όρια, δεν διεκδικούμε, νιώθουμε ενοχές όταν ασχολούμαστε με τις δικές μας επιθυμίες κι ανάγκες. 

Άλλα παραδείγματα είναι η Παγίδα της Μειονεκτικότητας (όταν νιώθουμε ανασφαλείς, ανεπαρκείς, ανάξιοι, αδύναμοι κι έτσι δεν διεκδικούμε, ή αμφιβάλλουμε ακόμα και για το τι πραγματικά θέλουμε) και η Παγίδα των Ανελαστικών Προτύπων (δηλαδή το κυνήγι της τελειότητας: ποτέ δεν είναι όλα τακτοποιημένα όπως τα θέλουμε, δεν είμαστε ικανοποιημένοι, ή έτοιμοι για κάποιο βήμα).

Μερικοί τρόποι  να αλλάξουμε όλες αυτές τις σκέψεις:

Μαθαίνουμε να τις αναγνωρίζουμε και να τις ονομάζουμε (π.χ. υποτίμηση θετικών, επιθυμία σε αντίθεση  με «πρέπει», παγίδα υποταγής). 

Αποκτάμε επίγνωση της προέλευσης τους.  Για παράδειγμα μπορεί οι γονείς μας να ήταν υπερβολικά κατευθυντικοί, επικριτικοί, απόμακροι, καταπιεστικοί κ.λπ.

Καταγράφουμε γεγονότα, σκέψεις και αντιδράσεις σε ένα «ημερολόγιο». 

Αναλύουμε τις σκέψεις μας και ελέγχουμε την ορθότητά τους με βάση την πραγματικότητα. 

Καταγράφουμε εναλλακτικές ερμηνείες, οργανώνουμε ένα σχέδιο δράσης, το εφαρμόζουμε και αξιολογούμε τα αποτελέσματα.

Εξασκούμαστε στη διεκδίκηση και τη σωστή απόδοση ευθυνών.

Ζυγίζουμε το κόστος – όφελος στο εδώ και τώρα.

Χαλαρώνουμε και παίρνουμε χρόνο.

Επιλύουμε τα ηθικά διλήμματα.

Γινόμαστε προνοητικοί, αντί να είμαστε μονίμως αντιδραστικοί. 

Δρούμε χωρίς να περιμένουμε να είναι τέλειες οι συνθήκες ή η ιδανική απόφαση.

Επαναξιολογούμε τις σχέσεις μας και αποφεύγουμε τους χειριστικούς ανθρώπους που δημιουργούν ενοχές.

Τέλος προσπαθούμε να γνωρίσουμε τον αυθεντικό μας εαυτό. Σαν ξεκίνημα, προτείνονται οι εξής ερωτήσεις:

Με τι και ποιον περνάω καλά; Κάνω αυτό που αγαπώ;
Τι ήθελα παλιότερα;  Πώς με φαντάζομαι μετά 20 χρόνια;
Πώς φροντίζω τον εαυτό μου;

Ένα μέρος αυτής της φροντίδας, είναι η αλλαγή των δυσλειτουργικών σκέψεων που μας καταδυναστεύουν!

 

Βιβλιογραφία:

1. Burns, D. D. (1997). Αισθανθείτε καλά! Αθήνα: Εκδόσεις Πατάκη.
2. Cohen, E. D. (2010, July 27). Dilemma Thinking may be Wrecking Your Life. Psychology Today.  Retrieved from Psychologytoday.com 
3. Young, J. E., & Klosko, J. S. (1996). Ανακαλύπτοντας ξανά τη ζωή σας. Αθήνα: Εκδόσεις Πατάκη.

Συγγραφή Άρθρου

Τζίνα Χονδρού - Ψυχολόγος

Τζίνα Χονδρού: έχει επιβεβαιωθεί από το E-Psychology

Οι πληροφορίες που αναφέρονται στον επαγγελματικό κατάλογο ειδικών παρέχονται από τους ίδιους τους ειδικούς, κατά την εγγραφή τους στο σύστημα. Όταν βλέπετε την ένδειξη «έχει επιβεβαιωθεί από το E-Psychology”, σημαίνει ότι το E-Psychology έχει ελέγξει, με email, τηλεφωνικά ή/και με λήψη των σχετικών εγγράφων, τα ακόλουθα στοιχεία:

  • Ότι ο ειδικός είναι υπαρκτό πρόσωπο.
  • Ότι τα πτυχία οι τίτλοι και οι εξειδικεύσεις που αναφέρει είναι αληθινά.
  • Ότι οι πληροφορίες που αναφέρει ισχύουν.

Ψυχολόγος - Msc στην Ψυχολογία Υγείας.
Άτομο, Ζευγάρι, Οικογένεια, Ομάδα. Συμβουλευτική - Ψυχοθεραπεία, Ψυχοεκπαίδευση.
Γνωσιακή & Συνθετική Θεραπεία.

Σχετικά άρθρα

Περισσότερα άρθρα του ειδικού συνεργάτη

Γνωσιακή θεραπεία στην κατάθλιψη
γνωσιακή θεραπεία, κατάθλιψη

Η γνωσιακή θεραπεία, βασίζεται στη σημασία της ερμηνείας, καθώς ο καθένας μας αντιλαμβάνεται και κατανοεί με διαφορετικό τρόπο. Ο στόχος είναι η αλλαγή του τρόπου σκέψης (γνωστική αλλαγή), των δυσλειτουργικών πεποιθήσεων και των αυτόματων σκέψεων, με τελικό αποτέλεσμα τη συναισθηματική και συμπεριφορική αλλαγή. 

Κατανοήστε και αντιμετωπίστε τους φόβους σας!
αντιμετώπιση φόβων

«Οι δειλοί πεθαίνουν πολλές φορές», είχε πει ο Σέξπιρ. Εννοώντας πως κάθε φορά που δειλιάζουμε, δεν αντιμετωπίζουμε τις προκλήσεις, αποφεύγουμε το άγνωστο, το ρίσκο, τις δυσκολίες, δεν αγωνιζόμαστε για τα πιστεύω και τις επιθυμίες μας, δεν εκφράζουμε τη γνώμη μας, είναι ένας μικρός θάνατος.

Στρες στα παιδιά: τρόποι αντιμετώπισης
Στρες στα παιδιά

Ως ενήλικοι έχουμε ένα σημαντικό πλεονέκτημα σε σχέση με τα παιδιά: στην πορεία της ζωής μαθαίνουμε στρατηγικές και τρόπους αντιμετώπισης των στρεσογόνων καταστάσεων, ενώ τα παιδιά είναι πιο ευάλωτα λόγω της περιορισμένης εμπειρίας. Επίσης είναι εξαρτημένα από εμάς και δεν μπορούν να είναι αυτάρκη, δεν έχουν διαμορφώσει την ατομική τους ταυτότητα και τις κοινωνικές τους σχέσεις, βιώνουν γρήγορες και σημαντικές αλλαγές στον εαυτό τους. 

Στρες στα παιδιά: αιτίες και συμπτώματα
στρες παιδιά

Ως ενήλικοι και μάλιστα πιεσμένοι από το σύγχρονο τρόπο ζωής, αναπολούμε την παιδική μας ηλικία σαν μια περίοδο ανεμελιάς και ελεύθερης έκφρασης. Συχνά λοιπόν πιστεύουμε ότι τα παιδιά δεν μπορεί να υποφέρουν από στρες, άγχος, κατάθλιψη και τα θεωρούμε ευτυχισμένα και ξένοιαστα. Στο κάτω-κάτω, δεν έχουν εργασιακά προβλήματα, δάνεια και λογαριασμούς που τρέχουν, τη φροντίδα της οικογένειας ή δύσκολες συζυγικές σχέσεις. 

Μήπως τρέμετε την απόρριψη;
απόρριψη

Μήπως τρέμετε την απόρριψη; Αν ναι, ο φόβος αυτός καθορίζει την ζωή σας και σας εμποδίζει να πετύχετε αυτά που θέλετε. 
Γιατί;  Επειδή δεν τολμάτε να αξιοποιήσετε τις ευκαιρίες που παρουσιάζονται.  Ή επειδή αυτό-σαμποτάρεστε: για παράδειγμα, βγάζετε στην επιφάνεια τα αρνητικά σας στοιχεία, φεύγετε πριν δοκιμάσετε, απορρίπτετε για να μην σας απορρίψουν.

Βρείτε ειδικό Ψυχικής Υγείας

Αναζητήστε ειδικούς στον μοναδικό εξειδεκευμένο κατάλογο στο ελληνικό διαδίκτυο.

Μεταβείτε στον κατάλογο Ειδικών Ψ.Υγείας »

Είστε ειδικός Ψυχικής Υγείας?

Εγγραφείτε ώστε να λαμβάνετε ενημέρωση, σχετικά με θέματα που αφορούν την επιστήμη της ψυχολογίας, έρευνες, σεμινάρια ψυχολογίας, θέσεις εργασίας Ειδικών Ψυχικής Υγείας κ.τ.λ.

Newsletter για όλους

Εβδομαδιαίο Newsletter για να λαμβάνετε στο mail σας νέα άρθρα ψυχολογίας, ενημέρωση για επερχόμενα σεμινάρια ψυχολογίας, ομάδες υποστήριξης, βιβλία ψυχολογίας κ.α.

Η εγγραφή σας στα ενημερωτικά δελτία της Πύλης Ψυχολογίας E-Psychology.gr είναι απόλυτα σύμφωνη με την Ευρωπαϊκή Νομοθεσία για την προστασία των προσωπικών δεδομένων. Τα στοιχεία που δίνετε κατά την εγγραφή σας θα χρησιμοποιηθούν αποκλειστικά και μόνο για την αποστολή ενημερωτικών δελτίων (Newsletters).