Αντιμεταβίβαση στην Ψυχοθεραπεία

Στην αρχή της καριέρας μου ως ψυχοθεραπευτής, κάθε φορά που συνέβαινε να νιώθω έντονα αρνητικά συναισθήματα (π.χ. οργή, εχθρότητα, απέχθεια, απαξίωση, κλπ.) για έναν θεραπευόμενο μου, έτεινα να σκεφθώ πως είμαι κακός κι ανάξιος ψυχοθεραπευτής.
Εξάλλου, σύμφωνα με τον Freud, οι ισχυρές συναισθηματικές αντιδράσεις ενός ψυχοθεραπευτή προς τους ασθενείς του συνιστούσαν ένδειξη της ατελούς του αυτογνωσίας και της ανικανότητας του να διατηρήσει μια συναισθηματικά ατάραχη, ιατρική στάση απέναντι στο άλλο άτομο.

Κλασσικές αντιλήψεις και Ενσυναίσθηση

Επηρεασμένος κι εγώ από αυτήν την κλασική αντίληψη, ένιωθα ένοχος για την αναξιότητά μου να λειτουργώ ως «αντικειμενικός» επαγγελματίας βοηθός. Ακόμα και να συμμετέχω ψυχικά με τον ενδεδειγμένο τρόπο στο -ανά περίπτωση- πρόβλημα του υποψηφίου προς ψυχοθεραπεία.

Ένιωθα ένοχος κυρίως επειδή –όπως τότε πίστευα- είμαι ανεπαρκής να συμπάσχω ενσυναισθητικά με τον άνθρωπο που –όποιον χαρακτήρα κι αν έχει- χτύπησε την πόρτα μου ζητώντας βοήθεια, και γι’ αυτό δικαιούται να λάβει, εκτός από την βοήθεια, και την συμπάθειά μου.

Αντιμεταβιβαστικές αντιδράσεις θεραπευτών

Σε αντίθεση με την παραπάνω ορθολογική κι επιστημονικά αναχρονιστική αντίληψη του Freud, οι ψυχαναλυτές που εργάζονταν με ασθενείς ψυχωτικούς, μεταιχμιακούς, με ανθρώπους που έπασχαν από μετατραυματική διαταραχή ή διαταραχή προσωπικότητας, ανακάλυψαν ότι ένας από τους σημαντικότερους τρόπους κατανόησης των αποδιοργανωμένων, απελπισμένων και βασανισμένων ατόμων, ήταν οι προσωπικές έντονες αντιμεταβιβαστικές αντιδράσεις των θεραπευτών τους.

Συγκεκριμένα, ο Heinrich Racker (1968), ένας ψυχαναλυτής από την Νότιο Αμερική, επηρεασμένος από την θεωρία των αντικειμενοτρόπων σχέσεων, πρότεινε δυο κατηγορίες αντιμεταβίβασης, την αρμονική και την συμπληρωματική αντιμεταβίβαση. Ο πρώτος όρος αναφέρεται στο συναίσθημα του θεραπευτή που ενσυναισθητικά μοιράζεται τον τρόπο με το οποίον είχε νιώσει ο ασθενής όταν ήταν παιδί σε σχέση με κάποιον σημαντικό άνθρωπο της ζωής του. Και ο δεύτερος, υποδηλώνει το συναίσθημα του ψυχοθεραπευτή που καθρεφτίζει (όχι ενσυναισθητικά προς τον θεραπευόμενο) το πώς είχε αισθανθεί ο σημαντικός άλλος στην πρώιμη παιδική ηλικία του θεραπευόμενου για τον ίδιο.

Συνειδητοποιήσεις ενός Ψυχοθεραπευτή

Ως επαγγελματίας θεραπευτής, εμπειρικά μόνο μετά από πολλά χρόνια κλινικής πρακτικής με δύσκολους ανθρώπους άρχισα να αναθεωρώ την «ετυμηγορία» μου για την ποιότητα μου ως επαγγελματία βοηθού.

Συγκεκριμένα, συνειδητοποίησα σταδιακά -και αναλογικά με τις παραπάνω θεωρητικές επισημάνσεις- ότι ο ψυχοθεραπευτής που κατά την διάρκεια μιας συνεδρίας βιώνει έντονα αρνητικά συναισθήματα με αφορμή την σχέση του με τον θεραπευόμενο, αν και σε πρώτη ανάγνωση φαίνεται να τα νιώθει για τον θεραπευόμενο, στην πραγματικότητα μπορεί ασυνείδητα να μοιράζεται την οργή, τον θυμό, την εχθρότητα, την απογοήτευση, τον φόβο, την επιθετικότητα, και όσα άλλα ο ίδιος ο θεραπευόμενος αισθάνεται σήμερα, και ένιωθε τότε –κατά την πρώιμη παιδική του ηλικία- για τον εαυτό του.

Ο θεραπευτής ως ενσυναισθητικός καθρέφτης των ασυνείδητων, εξωλεκτικών διεργασιών που διαμείβονται στο εδώ και τώρα της συνεδρίας είναι πολύ πιθανόν να αντανακλά όλα εκείνα τα αρνητικά και φοβιστικά συναισθήματα που η μητέρα, ο πατέρας -ή κάποιο άλλο πρόσωπο που βιώθηκε ως σημαντικό στο παρελθόν από τον θεραπευόμενο- εκδραμάτισε στην μεταξύ τους σχέση.

Συναισθήματα που παραμένουν απωθημένα, εκτός μνήμης, αλλά καταγεγραμμένα με ανεξίτηλο τρόπο στο είναι του θεραπευόμενου, επειδή εγκαταστάθηκαν και αφομοιώθηκαν κατά την πρώιμη βρεφική περίοδο. Περίοδο (από 0 ως 2 ετών) κατά την οποία το μεγαλύτερο μέρος της επικοινωνίας ανάμεσα στο βρέφος και τους γύρω του ήταν μη λεκτικό. Την βαρύτητα που έχει η μη λεκτική επικοινωνία μπορεί να την διαπιστώσει όποιος έχει αναθρέψει ένα μωρό, έχει κλάψει ακούγοντας μια μελωδία, ή αναστατώθηκε με ανείπωτες αισθήσεις κι αναμνήσεις «απ’ τα πουθενά» μυρίζοντας ένα «οικείο» άρωμα ή την σωματική έκκριση ενός αγνώστου. 

Αν ο ψυχοθεραπευτής καταφέρει να αποστασιοποιηθεί από τα αντιμεταβιβαστικά του συναισθήματα της δικής του ενοχής και του πανικού, από τις δικές του προβολές προς τον θεραπευόμενο, τότε σταδιακά ίσως απεγκλωβιστεί από παρερμηνείες κι αρχίσει να κατανοεί πως, όχι μόνο δεν είναι «κακός» θεραπευτής, αλλά αντίθετα πως, όντας αρκετά ενσυναισθητικός ακροατής των ασυνείδητων προσωπείων του θεραπευόμενου και του πρώιμου περιβάλλοντος του, είναι σε θέση να χρησιμοποιήσει ιαματικά αυτήν του την ικανότητα για το όφελος του τελευταίου. Να αξιοποιήσει δηλαδή την ικανότητα του για ψυχική εγγύτητα προς τον

Άλλον αναγνωρίζοντας τα συμφραζόμενα της, και βάζοντας με τον κατάλληλο τρόπο σε λόγια όλα αυτά τα συναισθήματά που βιώνει και σίγουρα δεν είναι αμιγώς δικά του, μέσα στην θεραπευτική σχέση.

Ώστε, διαφωτίζοντας τον θεραπευόμενο για τα δικά του απωθημένα, κι ανεπίγνωστα συναισθήματα να τον βοηθήσει να τα αναγνωρίσει, να εμπιστευτεί την αρχόμενη θεραπευτική σχέση, και να αναλάβει την ευθύνη του απέναντι τους.

* Ορισμός: Τι είναι η Αντιμεταβίβαση; 

Ψυχαναλυτική έννοια που αφορά στην ασυνείδητη συναισθηματική αντίδραση του αναλυτή προς τον αναλυόμενό του. Μπορεί να αποτελέσει εξαιρετικό θεραπευτικό εργαλείο στην περίπτωση που ο θεραπευτής εντοπίσει τα αντιμεταβιβαστικά του συναισθήματα και τα  χρησιμοποιήσει ως μέσο για την εξερεύνηση του ασυνειδήτου του ασθενούς του. 

Πρόκειται για ένα από τα βασικά "φαινόμενα" που παρουσιάζονται μέσα στην ψυχαναλυτική διεργασία.

Συγγραφή Άρθρου

Γρηγόρης Βασιλειάδης - Ψυχολόγος

Γρηγόρης Βασιλειάδης: έχει επιβεβαιωθεί από το E-Psychology

Οι πληροφορίες που αναφέρονται στον επαγγελματικό κατάλογο ειδικών παρέχονται από τους ίδιους τους ειδικούς, κατά την εγγραφή τους στο σύστημα. Όταν βλέπετε την ένδειξη «έχει επιβεβαιωθεί από το E-Psychology”, σημαίνει ότι το E-Psychology έχει ελέγξει, με email, τηλεφωνικά ή/και με λήψη των σχετικών εγγράφων, τα ακόλουθα στοιχεία:

  • Ότι ο ειδικός είναι υπαρκτό πρόσωπο.
  • Ότι τα πτυχία οι τίτλοι και οι εξειδικεύσεις που αναφέρει είναι αληθινά.
  • Ότι οι πληροφορίες που αναφέρει ισχύουν.

Συστημική και Υπαρξιακή Ψυχοθεραπεία. O Ψυχολόγος - Ψυχοθεραπευτής είναι ο συγγραφέας του βιβλίου: «Το Ψυχοθεραπευτικό Ταξίδι: Από τον φόβο της σκιάς, στο φως της επίγνωσης»

Σχετικά άρθρα

Βρείτε Ψυχολόγο-Ψυχοθεραπευτή

Επιλέξτε θεραπευτή ανάλογα με την εξειδίκευση σε συγκεκριμένη ψυχοθεραπευτική προσέγγιση.

Μεταβείτε στον κατάλογο Ειδικών Ψ.Υγείας »

Περισσότερα άρθρα του ειδικού συνεργάτη

Ο δρόμος της καρδιάς. Από την ψυχολογία του κόσμου στην θεραπεία του εαυτού
ψυχολογία αυθεντικότητα

Παρατηρώ πως η πλειοψηφία αυτών που παρακολουθούν σεμινάρια ψυχολογίας, διαβάζουν εκλαϊκευμένα βιβλία για την ψυχοθεραπεία, και διάκεινται ευνοϊκά προς τα σύγχρονα ρεύματα της ψυχοπνευματικής αναζήτησης, υποσυνείδητα ψάχνουν να ακούσουν:

Μια ιστορία αναπλαισίωσης: Ευγνωμονώντας τον δήμιο του έρωτα
ψυχοθεραπεία αναπλαισίωση

Από την θέση του θεραπευόμενου, πριν πολλά χρόνια, περιέγραφα στον ψυχοθεραπευτή μου αυτό που τότε βίωνα ως βαθιά πληγή μου. Την πληγή που εκείνη η γυναίκα είχε αναζωπυρώσει μέσα μου αθετώντας την υπόσχεσή της απέναντί μου. Πως δηλαδή θα ναι το ίδιο ερωτευμένη όπως ήταν και στην αρχή της σχέσης μας.

Ψυχοθεραπεία: Ψυχικό Τραύμα και επανασύνδεση με τα συναισθήματα και το σώμα
Ψυχοθεραπεία Ψυχικό Τραύμα

Ζήτησα από τα μέλη ψυχοθεραπευτικών ομάδων να ανακαλέσουν μνήμες τους. Συγκεκριμένα, εμπειρίες τους κατά τις οποίες ένιωθαν πάρα πολύ ζωντανοί, σε μεγάλη επαφή με το σώμα και τα συναισθήματα τους. Σε γεμάτη επαφή με τις αισθήσεις τους. Κατόπιν τους ζήτησα να μιλήσει ο ένας στον άλλον για τις εμπειρίες τους αυτές, και ο καθένας, από την θέση του ακροατή, να παρατηρήσει πως βίωνε ο ίδιος το σώμα του κατά την διάρκεια της αφήγησης του άλλου.

Πέθανε όσο ζεις για να μην πεθάνεις, όταν πεθάνεις…
προσωπικότητα

Έχουμε την ψευδαίσθηση πως εξαρτιόμαστε από τους άλλους ανθρώπους σε μεγαλύτερο βαθμό απ’ αυτόν στον οποίο πραγματικά συμβαίνει. Οι άλλοι ασκούν εξουσία κι επιρροή πάνω μας στον βαθμό που εμείς οι ίδιοι είμαστε προσκολλημένοι στους φόβους και τα ψυχικά μας συμπλέγματα.

Τι πενθούμε στον θάνατο του δικού μας νεκρού;
πένθος απώλεια

Πριν χρόνια πήγα στην κηδεία μιας φίλης, πολύ ηλικιωμένης αλλά γεμάτης ζωντάνια, απ αυτήν που έχουν οι νεαρές ψυχές πασχίζοντας να ζουν ενωμένες με την επιθυμία που τις διαπερνά και τις γεμίζει. Μετά την κηδεία έμεινα μόνος και περιδιάβηκα τους τάφους. Νέοι, έφηβοι, παιδιά, βρέφη και γέροι κάτω από το χώμα.  Σκεπασμένοι από το ξύπνημα της ζωής, μακριά από τους ζωντανούς και μαζί τόσο δίπλα τους.

Εγγραφή στο Newsletter

15νθημερο Newsletter για να λαμβάνετε στο mail σας τα νέα άρθρα, αλλά και ενημέρωση για επερχόμενα σεμινάρια, βιβλία ψυχολογίας, θέσεις εργασίας κ.α.