Οικογενειακή Θεραπεία

Οι David και Jill Scharff πιστεύουν ότι στόχος είναι η  διασφάλιση της θεραπευτικής συμμαχίας και η ενθάρρυνση της εμφάνισης της μεταβίβασης. Θεωρούν βοηθητικό ένα καλό εκπαιδευτικό επίπεδο της οικογένειας, υψηλού βαθμού λεκτικοποίηση, πλούσια συμβολική σκέψη και να μην υπάρχουν ανυπέρβλητες δυσκολίες στη διαχείριση καταστάσεων ματαίωσης.

Χρησιμοποιούν δύο θεραπευτές για την διευκόλυνση της προβολής της δυναμικής αντικειμενοτρόπων σχέσεων. Τα συναισθήματα που συνοδεύουν τις εσωτερικευμένες σχέσεις αντικειμένου-εαυτού μπορούν να επιμεριστούν και οι προβολές να κατανεμηθούν ανάλογα στον ένα ή στον άλλο θεραπευτή. 

Οι συνεδρίες είναι εβδομαδιαίες. Η θεραπεία είναι μακρόχρονη (2 χρόνια) και δεν εχει στόχο την απάλειψη του συμπτώματος, αλλά στο να βοηθήσουν την οικογένεια να διεργαστεί το αναπτυξιακό άγχος.

Οι ίδιοι περιγράφουν την θεραπευτική τους στάση ως «ενεργά ουδέτερη»: όντας ανοιχτοί και διαθέσιμοι να χρησιμοποιηθούν απο την οικογένεια με τον ίδιο τρόπο που αυτή χρησιμοποιεί τα μέλη της ενώ παράλληλα διατηρούν την ικανότητα να βγουν από την εμπλοκή αυτή και να σχολιάσουν αυτό που συμβαίνει, επιτρέπουν στην οικογένεια να αποκτήσει μια νέα εμπειρία μέσα από αυτό.

Θεωρούν ότι στην οικογενειακή ομάδα υπάρχουν συστήματα σχέσεων που αλληλεπιδρούν μεταξύ τους. Η ψυχαναλυτική θεραπεία οικογένειας επικεντρώνεται στη διαπίστωση αυτής της συμπλοκής, που κινείται σε ένα συνεχές μεταξύ ενδοψυχικής και διαπροσωπικής συνθήκης.

Θεραπευτική Διαδικασία

Οι Scharffs αναφέρονται στη θεραπευτική τους διαδικασία με τον όρο εποικοδομητική εξέλιξη κατά στάδια, εννοώντας ότι μπορούν να χρησιμοποιήσουν διαφορετικούς τρόπους παρέμβασης κατα την διάρκεια των σταδίων της θεραπείας (προκαταρτικό, μέσο, τελικό) αν προκύψουν θέματα η αντιμετώπιση των οποίων απαιτήσει κάτι τέτοιο. Π.χ. ατομικό για τον υποδεικνυόμενο ως ασθενή έφηβο και παράλληλα οικογενειακή θεραπεία και θεραπεία ζεύγους.

Λειτουργίες του θεραπευτή

Σύμφωνα με τους Scharffs (1987), οι λειτουργίες του θεραπευτή είναι οι εξής:

Παροχή φυσικού και ψυχολογικού χώρου όπως και η οργάνωση ενός θεραπευτικού χώρου που να προβλέπει τις παρεμβάσεις του θεραπευτή για «κράτημα» της οικογένειας. Π.χ. μπορεί να παρέμβει στο τρόπο που ένα μέλος αντιδρά στα άλλα ή παρέχει υποστήριξη προς ένα μέλος ή όλη την οικογένεια ώστε να αντέξει κάτι που της είναι αφόρητο.

Ανάπτυξη κατάλληλων τρόπων συνεργασίας με την οικογένεια. Χρησιμοποιεί την ίδια με την οικογενειακή γλώσσα. Πχ είτε κάνοντας χρήση χιούμορ είτε κρατώντας αποστασιοποιημένη και τυπική συμπεριφορά. Η οικειότητα επίσης επιτυγχάνεται μέσα από την ερμηνεία που μπορεί να επικεντρώνεται στη δυνατότητα των μελών να «κρατήσουν» το ένα το άλλο και στη δυσκολία της οικογένειας να εμπεριέξει τα άγχη των μελών της.

Η παρατήρηση των εκφάνσεων της συναισθηματικής συμπεριφοράς (ένταση συναισθημάτων, μη λεκτική συμπεριφορά) και η ενθάρρυνση της οικογένειας (μέσω ερωτήσεων) να εκφράσει τα συναισθήματα της.

Η ενίσχυση της συμμετοχής όλων.

Η ενίσχυση της διερεύνησης των σχέσεων των μελών. Ο θεραπευτής διατυπώνει ερωτήσεις που αφορούν στο πως αισθάνονται τα μέλη μεταξύ τους ή πως αισθάνονται για την σχέση δύο μελών. Ετσι παρατηρούν τις σχέσεις τους, το πως τους βλέπουν οι άλλοι και τις σχέσεις υποσυστημάτων (παιδιά, γονείς).

Η περίεξη του άγχους των μελών (άγχος αποχωρισμού, απόρριψης, καταδίωξης, αφανισμού, κατα κερματισμού). Εδώ οι προβολές των μελών αλλά και τα δικά του αντιμεταβιβαστικά συναισθήματα μπορούν να επανεξεταστούν.

Η χρησιμοποίηση της ερμηνείας, της αποσαφήνισης, του καθρεπτίσματος. Μετά από κάθε ερμηνεία ακολουθεί μια αιτιολόγηση του γιατί τα μέλη της οικογένειας κάνουν αυτο που κάνουν και ποια είναι η καταστροφή από την οποία προσπαθούν να ξεφύγουν.

Με την λήξη της θεραπείας η οικογένεια πραγματεύεται συναισθήματα αποχωρισμού.

Εργαλεία θεραπείας στην οικογενειακή θεραπεία

Ένα από τα κυριότερα  εργαλεία θεραπείας στην οικογενειακή θεραπεία αντικειμενοτρόπων σχέσεων είναι αυτό που ονομάζεται παραδοσιακά μεταβίβαση και αντι-μεταβίβαση.

Οι Scharff, διακρίνουν δύο είδη μεταβίβασης: μεταβίβαση πλαισίου και την εστιασμένη μεταβίβαση.

Η μεταβίβαση πλαισίου συνδέεται μόνο με την πλευρά της περίεξης που σχετίζεται το κράτημα και παρέχεται από το πλαίσιο. Λαμβάνει χώρα στην αρχή της θεραπείας. Αφορούν τον τρόπο που διευθετεί το πλαίσιο της θεραπείας, την ικανότητα του να διαχειριστεί την συνεδρία, να δημιουργήσει συνθήκες ασφάλειας για την οικογένεια και το γεγονός ότι συναντιέται με όλη την οικογένεια. Προσφέρεται κατανόηση, παρατήρηση και συναισθηματική ασφάλεια. Εδώ η οικογένεια προβάλλει τις δικές της προσδοκίες προς το θεραπευτή. Προσδοκίες σύμφωνες με τα εσωτερικευμένα μοντέλα σχέσεων που αναπτύχθηκαν απο παρελθούσα εμπειρία «κρατήματος» από άλλους.

Η εστιασμένη μεταβίβαση είναι ανάλογη της αλληλεπίδρασης που αναπτύσσεται μεταξύ μητέρας-βρέφους. Αναφέρεται στην αλληλεπίδραση μεταξύ της οικογένειας και θεραπευτή, με τον τελευταίο να αντιπροσωπεύει μείζονος σημασίας φιγούρα στην οποία η οικογένεια προβάλλει τα ασυνείδητα εσωτερικευμένα της αντικείμενα.

Στην οικογενειακή θεραπεία η μεταβίβαση εμφανίζεται μεταξύ των μελών, μεταξύ κάθε μέλους και του θεραπευτή, αλλά και μεταξύ της οικογένειας ως ομάδας και του θεραπευτή.

Η προσοχή του θεραπευτή πάντως είναι σταθερά επικεντρωμένη στις εκφάνσεις της μεταβίβασης της οικογένειας προς αυτόν (συναισθήματα, φαντασιώσεις, σκέψεις που τον αφορούν). Τα δύο αυτά είδη μεταβίβασης συνιστούν τους κύριους άξονες κατανόησης της οικογένειας

Αντίστοιχα η αντιμεταβίβαση πλαισίου συνάδει με την ικανότητα του θεραπευτή να προσφέρει ένα κράτημα πλαισίου, να λειτουργήσει ως γονιός που στηρίζει την ανάπτυξη της οικογένειας, και η εστιασμένη μεταβίβαση, συνδέεται με την εμπειρία των δικών του εσωτερικευμένων αντικειμένων.

Στο πλαίσιο της αντιμεταβίβασης του θεραπευτή, αυτός ταυτίζεται με τον εαυτό του ασθενούς, π.χ. να νιώσει θυμό ή λύπη που αντιπροσωπεύουν αισθήματα που ένιωσε ο ασθενής σε διάφορες περιστάσεις που περιγράφει.
Επίσης ο θεραπευτής μπορεί να ταυτιστεί με το αντικείμενο του ασθενούς. Αν για παράδειγμα ο ασθενής γίνει επιθετικός ο θεραπευτής μπορεί να αισθανθεί ότι γίνεται αντικείμενο επίθεσης και σε αυτή την περίπτωση ταυτίζεται με τα εσωτερικά αντικείμενα του ασθενούς προς τα οποία ο ασθενής διοχετεύει τα αρνητικά του συναισθήματα.

Με τον όρο αντιμεταβίβαση  πλαισίου, περιγράφεται η αντίδραση του θεραπευτή στον τρόπο που ο ασθενή χρησιμοποιεί το θεραπευτικό πλαίσιο που παρέχεται.

H εστιασμένη αντιμεταβίβαση συνιστά μια αναδημιουργία του ενδοψυχικού συστήματος των αντικειμενοτρόπων σχέσεων του ασθενούς, όπου μπορεί να αναβιωθεί η επίκεντρος σχέση μεταξύ του ασθενούς και της μητέρας του.


Βιβλιογραφία
Τσαμπαρλή Αναστασία (2011). Η Ψυχαναλυτική Προσέγγιση της Οικογένειας. Εκδόσεις Παπαζήση.

Συγγραφή Άρθρου

Μαντώ Κωνσταντουλάκη - Ψυχολόγος

Μαντώ Κωνσταντουλάκη: έχει επιβεβαιωθεί από το E-Psychology

Οι πληροφορίες που αναφέρονται στον επαγγελματικό κατάλογο ειδικών παρέχονται από τους ίδιους τους ειδικούς, κατά την εγγραφή τους στο σύστημα. Όταν βλέπετε την ένδειξη «έχει επιβεβαιωθεί από το E-Psychology”, σημαίνει ότι το E-Psychology έχει ελέγξει, με email, τηλεφωνικά ή/και με λήψη των σχετικών εγγράφων, τα ακόλουθα στοιχεία:

  • Ότι ο ειδικός είναι υπαρκτό πρόσωπο.
  • Ότι τα πτυχία οι τίτλοι και οι εξειδικεύσεις που αναφέρει είναι αληθινά.
  • Ότι οι πληροφορίες που αναφέρει ισχύουν.
Με Μεταπτυχιακές Σπουδές στην Νεα Υόρκη στο New York University, σε συμβουλευτική, και πενταετές μετεκπαίδευση σε Θεραπεία Ζεύγους, Οικογενειακή Θεραπεία και Ομαδική Αναλυση, η Ψυχολόγος Μαντώ Κωνσταντουλάκη είναι κατάλληλη για βοήθεια και ψυχολογική υποστήριξη σε ατομικό ή ομαδικό πλαίσιο, ζευγαριών και οικογενειών.
Σχετικά άρθρα

Βρείτε Ψυχολόγο-Ψυχοθεραπευτή

Επιλέξτε θεραπευτή ανάλογα με την εξειδίκευση σε συγκεκριμένη ψυχοθεραπευτική προσέγγιση.

Μεταβείτε στον κατάλογο Ειδικών Ψ.Υγείας »

Περισσότερα άρθρα του ειδικού συνεργάτη

Η αυτολύπη και η λύπηση των άλλων ως πηγές κατάθλιψης

Η αυτολύπη είναι μια εξαιρετικά κοινή αιτία της κατάθλιψης και προκύπτει από την πεποίθηση ότι (α) δεν είναι απλώς λυπηρό και άτυχο να συμβαίνουν δυσάρεστα γεγονότα, αλλά είναι κυριολεκτικά φρικτό, καταραμένο και καταστροφικό και (β) ότι ο συναισθηματικός πόνος επιβάλλεται από έξω και όχι από μέσα. 

Κατηγορώντας υπερβολικά τον εαυτό - μια πηγή κατάθλιψης

Η θεωρία της κατάθλιψης της ΛογικοΘυμικής Συμπεριφοριστικής προσέγγισης ψυχοθεραπείας δηλώνει ότι τρεις παράγοντες ευθύνονται για όλες τις μορφές ψυχολογικής κατάθλιψης: (1) να κατηγορεί κανείς τον εαυτό του, (2) αυτολύπη και (3) λύπη για άλλους. Κάθε φορά που διαπιστώνεται ότι ένα άτομο είναι καταθλιπτικό, καθορίζεται ποια από τις τρεις μεθόδους χρησιμοποιεί.

Αγχώδεις Διαταραχές σε παιδιά και εφήβους
Αγχώδεις Διαταραχές παιδιά

Οι αγχώδεις διαταραχές είναι οι διαταραχές που παρουσιάζονται με τη μεγαλύτερη συχνότητα κατά την παιδική και εφηβική ηλικία. Το άγχος προσδιορίζεται ως ένα πολύπλοκο μοτίβο κινητικών, υποκειμενικών και φυσιολογικών αντιδράσεων απέναντι σε μία αληθινή ή υποτιθέμενη απειλή.

Η Ναρκισσιστική Προσωπικότητα και οι σχέσεις με τους άλλους
Ναρκισσιστική Προσωπικότητα

Οι σχέσεις ανάμεσα στα ναρκισσιστικά άτομα και τους άλλους φορτίζονται υπερβολικά με το πρόβλημα της αυτοεκτίμησης. Ένα από τα προβλήματα της ωρίμανσης των ατόμων αυτών είναι να κατανοήσουν πώς είναι να δέχεσαι ένα άλλο πρόσωπο χωρίς κριτική και χωρίς διάθεση εκμετάλλευσης, να αγαπάς χωρίς να εξιδανικεύεις και να εκφράζεις γνήσια συναισθήματα χωρίς να ντρέπεσαι.

Ναρκισσιστικές Προσωπικότητες
Ναρκισσιστικές Προσωπικότητες

Τα άτομα των οποίων η δομή της προσωπικότητάς τους επιβάλλει να αντλούν επιβεβαίωση από παράγοντες έξω από τον εαυτό τους ονομάζονται από τους ψυχαναλυτές ναρκισσιστικά.
Πολλοί συγγραφείς παρατήρησαν ότι μέσα σε κάθε ματαιόδοξο και μεγαλομανή ναρκισσιστή κρύβεται ένα ντροπαλό παιδί που συνεχώς παρατηρεί τον εαυτό του, και σε κάθε καταθλιπτικό και αυτομεμφόμενο ναρκισσιστή καραδοκεί ένα μεγαλειώδες ομοίωμα αυτού που το άτομο θα έπρεπε ή θα μπορούσε να είναι.

Είστε ειδικός Ψυχικής Υγείας?

Εγγραφείτε ώστε να λαμβάνετε ενημέρωση, σχετικά με θέματα που αφορούν την επιστήμη της ψυχολογίας, έρευνες, σεμινάρια ψυχολογίας, θέσεις εργασίας Ειδικών Ψυχικής Υγείας κ.τ.λ.

Newsletter για όλους

Εβδομαδιαίο Newsletter για να λαμβάνετε στο mail σας νέα άρθρα ψυχολογίας, ενημέρωση για επερχόμενα σεμινάρια ψυχολογίας, ομάδες υποστήριξης, βιβλία ψυχολογίας κ.α.

Η εγγραφή σας στα ενημερωτικά δελτία της Πύλης Ψυχολογίας E-Psychology.gr είναι απόλυτα σύμφωνη με την Ευρωπαϊκή Νομοθεσία για την προστασία των προσωπικών δεδομένων. Τα στοιχεία που δίνετε κατά την εγγραφή σας θα χρησιμοποιηθούν αποκλειστικά και μόνο για την αποστολή ενημερωτικών δελτίων (Newsletters).