φαρμακοθεραπεία ψυχική υγεία

Είναι πλέον ευρέως αναγνωρισμένο πως η ψυχιατρική, και ιδιαίτερα το πεδίο την ψυχοφαρμακολογίας έχει κάνει τεράστια βήματα: αυτή την στιγμή υπάρχουν πολλά και διαφορετικά φάρμακα, μαζί με τις κατάλληλες οδηγίες χρήσης, έτοιμες να βοηθήσουν τα άτομα σε ανάγκη (και τους ερευνητές και κλινικούς στο να επιτευχθεί αυτό).

Παρόλα αυτά, υπάρχει ακόμα χώρος για βελτίωση, καθώς οι υπάρχουσες φαρμακοθεραπείες έχουν αρκετούς περιορισμούς. Η φαρμακοθεραπεία στην ψυχική υγεία μπορεί να εξελιχθεί με πολλούς τρόπους: μπορεί να εστιάσει στην βελτίωση των υπαρχόντων θεραπειών, και στην δημιουργία νέων πιο αποτελεσματικών, και μπορεί να στοχεύσει στο να γίνει περισσότερο προσωποκεντρική.

Αυτή την στιγμή υπάρχουν πολλές διαδρομές θεραπείας για τις περισσότερες ψυχικές νόσους. Ένα παράδειγμα είναι η κατάθλιψη, που μπορεί να αντιμετωπιστεί με SSRI, SNRI, τρικυκλικά, ακόμα και αντιψυχωτικά.

Παρόλα αυτά, οι τωρινές θεραπείες έχουν σημαντικά μειονεκτήματα, έχουν αρκετές παρενέργειες (κάποιες εκ των οποίων σοβαρές), και δεν είναι πλήρως αποτελεσματικές, τουλάχιστον όχι για όλους. Το μέλλον της φαρμακοθεραπείας μπορεί να συμπεριλαμβάνει βελτιωμένες εκδοχές των υπαρχόντων τάξεων φαρμάκων.

Αυτός δεν είναι ένας νέος στόχος: για παράδειγμα τα πρώτης γενιάς αντιψυχωσικά εξελίχθηκαν στη δεύτερη γενιά, η οποία είναι περισσότερο αποτελεσματική, ιδιαίτερα στην γνωστική πλευρά των διαταραχών ψυχωσικού φάσματος. Όπως και στο παρελθόν λοιπόν, οι τωρινές μας θεραπείες μπορούν να εξελιχθούν: για παράδειγμα τα SSRI που έχουν βρεθεί λειτουργικά στην κατάθλιψη για πολλά άτομα και αποτελούν την πρώτη γραμμή αντιμετώπισης, μπορούν να αποκτήσουν λιγότερες παρενέργειες, όπως λιγότερο άγχος, γαστρικά προβλήματα ή πονοκεφάλους. Αυτό θα έκανε τα φάρμακα περισσότερο φιλικά προς τον ασθενή (patient friendly) και θα μείωνε τις πιθανότητες να το διακόψει κανείς.

Από την άλλη, κάποια από τα τωρινά μας φάρμακα έχουν ήδη βελτιωθεί όσο το δυνατόν περισσότερο, χωρίς να υπάρχει σε αυτή την περίπτωση χώρος για περαιτέρω βελτίωση.

Το μέλλον της φαρμακοθεραπείας μπορεί να εστιάσει στην ανακάλυψη νέων συστατικών (ουσιών) που μπορούν να έχουν αποτέλεσμα και στην δημιουργία νέων φαρμάκων που θα είναι συμβατά για μεγαλύτερο εύρος συμπτωμάτων και για περισσότερα άτομα. Για παράδειγμα, τα αντικαταθλιπτικά ενισχύουν τα επίπεδα των μονοαμινών (monoamine) και αυτό βοηθά κάποια άτομα, παρότι δεν έχουν χαμηλότερα επίπεδα εξ αρχής.

Νέες τάξεις φαρμάκων μπορούν να αντλούν από άλλες εννοιολογικοποιήσεις της κατάθλιψης: Κατά την νευροενδοκτινική θεωρεία (neuroendocrine theory), η κατάθλιψη είναι το αποτέλεσμα της υπερδιέγερσης του HPA άρα συσχετίζεται με ορμονικές ανωμαλίες, και έτσι γίνεται πλέον προσπάθεια για να σχεδιαστεί φαρμακοθεραπεία που να χρησιμοποιεί ορμόνες.

Μία άλλη υπόθεση (plasticity hypothesis) ισχυρίζεται πως η κατάθλιψη μπορεί να είναι το αποτέλεσμα της μειωμένης ιπποκαμπικής νευρογέννεσης (hippocampal neurogenesis), και των επιπέδων νευροτροφίνης (neurotrophin), έτσι έχει γεννηθεί ένα ενδιαφέρον στους αναστολείς φωσφοφιεστεράσεων (phosphodiasterases inhibitors, PDE4), που συμπεριλαμβάνουν την έκφραση γονιδίων στο BDFN. Οι ερευνητές μόλις τώρα ξεκινούν να ερευνούν τέτοιους νέους (και πολλούς) στόχους, έτσι μελλοντικές έρευνες στην ψυχική υγεία μπορούν να εστιάσουν στην δημιουργία νέων και αποτελεσματικών φαρμακοθεραπειών, μέσω μιας πιο πολύπλοκης (μα και πιο ρεαλιστικής) αντιμετώπισης της ψυχικής υγείας.

Κατ’ επέκταση των παραπάνω, είναι πλέον ξεκάθαρο πως οι ψυχικές παθήσεις είναι πάρα πολύ περίπλοκες, τόσο στην αιτιολογία τους όσο και στις εκφάνσεις τους.

Αυτή η διαφορετικότητα γίνεται εμφανής από το γεγονός πως οι φαρμακοθεραπείες που υπάρχουν σήμερα λειτουργούν, απλώς όχι για όλους! Αυτό σημαίνει πως η φαρμακοθεραπεία θα μπορούσε να γίνει πιο προσωποκεντρική: θα μπορούσε να στοχεύσει στο να ανιχνεύει (όσο το συντομότερο τόσο το καλύτερο) τι λειτουργεί για το κάθε άτομο (αντί να προσπαθεί με την μέθοδο δοκιμής- λάθους- trial and error). Για παράδειγμα, όπως αναφέρθηκε, τα αντικαταθλιπτικά είναι πολύ λειτουργικά, όμως όχι για όλους.

Μπορεί η αποτελεσματικότητα να αναγνωριστεί εκ των προτέρων με την χρήση βιοδεικτών και γενότυπων, που μπορεί να επιτρέψουν το να γνωρίζουμε νωρίτερα εάν κάποιος έχει να κερδίσει από την λήψη κάποιου αντικαταθλιπτικού;

Συνολικά, από τη μία οι ψυχικές νόσοι (και οι διαγνώσεις που θα οδηγήσουν και στην ανάλογη συνταγογράφηση) επικαλύπτουν αρκετά η μία την άλλη- για παράδειγμα οι διαταραχές του συναισθήματος και αυτές του ψυχωσικού φάσματος θεωρούνταν από πάντα ως ξεχωριστές, όμως υπάρχουν αρκετά στοιχεία που δείχνουν πως είναι περισσότερο κοινές από ότι θεωρούσαμε, έτσι αντιψυχωτικά φάρμακα μπορεί να ταιριάζουν σε κάποια άτομα με κατάθλιψη ενώ θεραπεία για την κατάθλιψη ταιριάζει κάποιες φορές στις ψυχωτικού φάσματος διαταραχές. Από την άλλη, οι μεγάλες διαγνωστικές κατηγορίες δείχνουν να έχουν αρκετές υποκατηγορίες -έτσι αντί να αντιλαμβανόμαστε την κατάθλιψη ή την ψύχωση σαν μία νόσο (ίδια σε όλους), μπορούν να γίνουν αντιληπτές ως ένα φάσμα διαταραχών και υποκατηγοριών.

Όλα αυτά δείχνουν την τεράστια ανάγκη για πιο προσωποκεντρική φαρμακοθεραπεία!

Καταληκτικά, οι φαρμακοθεραπείες στην ψυχική υγεία έχουν ένα πολλά υποσχόμενο μέλλον- μπορούν να εστιάσουν στην βελτίωση των τωρινών θεραπειών, στην δημιουργία νέων και να αποκτήσουν μια πιο προσωποκεντρική ματιά.

 

Βιβλιογραφία

1. Bach, D., R., Binder, B., E., Breakspear, M., Dayan, P., Fletcher, P., C., Flint, J., Frank, M., J., Friston, K., J., Heinz, A., Huys, Q., J., M., Johnstone, E., C., Meyer- Linderberg, A., Montague, P., R., Owen, M., J., Schnyder, U., Stephan, K., E., Wang, X., J., (2016). Charting the landscape of priority problems in psychiatry, part 1: classification and diagnosis, Lancet Psychiatry, 3, 77-83

2. Dikaios, D., Soldatos, K., (2011). Clinical Psychopharmacology, Current Issues, BHTA Medical Arts Publications

3. Penn, E., Tracy, D., K., (2012). The drugs don’t work? Antidepressants and the current and future pharmacological treatment of depression, Therapeutic Advances in Psychopharmacology, 2, (5), 179-188

Συγγραφή Άρθρου

Σύλβα Σαραφίδου

sarafidou silvaΨυχολόγος. Ba σε Ψυχολογία και Ιστορία Τέχνης στο Deree.
MSc σε Νευροεπιστήμες στο King's College, παράλληλα με εκπαίδευση σε Συνθετική Ψυχοθεραπεία και Θεραπειών μέσω Τέχνης.

Σχετικά άρθρα
Προσεχώς κατάθλιψη

Είναι άραγε η ψυχική ασθένεια του μέλλοντος; Είναι μια ασθένεια που εμφανίζεται...

Διαταραχή Cotard

Μια από τις πιο περίεργες και πιο σπάνιες νοητικές διαταραχές που...

Περισσότερα άρθρα του ειδικού συνεργάτη

Φροντίζοντας άτομα με άνοια: Δυσκολίες και Δυνατότητες
άνοια

Η άνοια είναι μία νευροεκφυλιστική πάθηση που σταδιακά στερεί από το άτομο την αυτονομία του. Αυτό σημαίνει ότι από τα πρώτα στάδια της νόσου ήδη και όλο και περισσότερο στην πορεία, το άτομο έχει ανάγκη τόσο από φροντίδα όσο και από προσοχή για λόγους ασφαλείας.

Η κριτική στην έννοια της ψυχικής ασθένειας
ψυχική ασθένεια

Η έννοια της ψυχικής ασθένειας έχει δεχθεί αρκετό ενδιαφέρον τα τελευταία χρόνια. Παρά την συχνή χρήση του όρου υπάρχουν πολλοί που διαφωνούν με την ύπαρξη αυτού, επεξηγώντας τους διάφορους λόγους για τους οποίους μία τέτοια έννοια είναι γεμάτη ψεγάδια. Οι κριτικές της έννοιας της ψυχικής ασθένειας προέρχονται από διαφορετικούς πληθυσμούς: από τους επαγγελματίες της ψυχικής υγείας, από το ευρύ κοινό και από τους ίδιους τους χρήστες υπηρεσιών.

Ακετυλοχολίνη. Ο ρόλος της στον εγκέφαλο
Ακετυλοχολίνη εγκέφαλος

Η ακετυλοχολίνη (acetylcholine) είναι ένας από τους κεντρικούς νευροδιαβιβαστές του εγκεφάλου, που παίζει ρόλο σε πολλές σημαντικές λειτουργίες. Η ακετυλοχολίνη ήταν ο πρώτος νευροδιαβιβαστής που ανακαλύφθηκε, ήδη από το 1914, από τους Otto Loewi και Henry Dale, οι οποίοι κέρδισαν και βραβείο Νόμπελ για την δουλειά τους.

Κάπνισμα και Ψυχική Υγεία: Ποια η σχέση τους?
Κάπνισμα

Το κάπνισμα αποτελεί μια συχνή συνήθεια για πολλούς. Οι αρνητικές επιπτώσεις του καπνίσματος στην υγεία έχουν μελετηθεί πολύ και είναι αρκετά γνωστές. Για την ακρίβεια, το κάπνισμα αποτελεί το κύριο αίτιο θανάτου που μπορεί να προληφθεί στις ΗΠΑ (Bor, Boyd, Himmelstein, Lasser, McCormick, Woolhandler, 2000).

Το ψάρι ζέβρα στην έρευνα νευροαναπτυξιακών παθήσεων
ψάρι ζέβρα

Συχνά στις έρευνες για νευρολογικές ή αναπτυξιακές παθήσεις χρησιμοποιούνται ζώα. Αυτό δίνει την δυνατότητα στους ερευνητές να μελετήσουν καταστάσεις και συμπτώματα, και να τεστάρουν την αποτελεσματικότητα παρεμβάσεων (ιδίως φαρμακευτικών). Η ερευνητική χρήση των ζώων μπορεί να δώσει περισσότερο ακριβή αποτελέσματα (σε σχέση με θεωρητικά μοντέλα), και να επιδείξει τα αποτελέσματα της έρευνας σε ζωντανό οργανισμό, χωρίς όμως την συμμετοχή ανθρώπων, κάτι που εγείρει ηθικούς προβληματισμούς.

Εγγραφή στο Newsletter

15νθημερο Newsletter για να λαμβάνετε στο mail σας τα νέα άρθρα, αλλά και ενημέρωση για επερχόμενα σεμινάρια, βιβλία ψυχολογίας, θέσεις εργασίας κ.α.