Ναρκισσισμός

Η πιο γνωστή ίσως εκδοχή του μύθου του Νάρκισσου είναι η ιστορία όπου θνητές κόρες και Νύμφες αλλά και νέοι ερωτεύθηκαν τον πανέμορφο Νάρκισσο, όμως εκείνος απείχε από κάθε ερωτική σχέση. Η απελπισία της Νύμφης Ηχούς την έκανε να αποτραβηχτεί από τη ζωή και να εγκαταλείψει τον εαυτό της· αδυνάτισε τόσο που έμεινε μόνο η φωνή της, γοερή εξαιτίας του αναπόδοτου και ματαιωμένου έρωτα.

Εκδίκηση για την Ηχώ, αλλά και με αφορμή αυτήν, ζήτησαν οι νέες που είχαν επίσης περιφρονηθεί από τον Νάρκισσο. Η Νέμεση ανέλαβε τη δικαίωση. Μια καλοκαιρινή μέρα, μετά από κυνήγι, τον οδήγησε σε πηγή να ξεδιψάσει. Εκεί, σκύβοντας να πιει νερό, είδε το πρόσωπό του και το ερωτεύτηκε. Και αυτό συνέχισε να κάνει από τότε, αρνούμενος να δει οτιδήποτε άλλο από τον κόσμο και στον κόσμο. Μέχρι που πέθανε. Αλλά και τότε έψαχνε τα χαρακτηριστικά του στα νερά της Στύγας. Στον τόπο όπου πέθανε φύτρωσε λουλούδι στο οποίο δόθηκε το όνομά του.

Μια δεύτερη εκδοχή, και ίσως πιο πειστική,  είναι αυτή όπου ο Νάρκισσος είχε μια δίδυμη αδελφή, την Ηχώ, με παντελώς όμοια χαρακτηριστικά, μαλλιά και ρούχα. Ο πρωταγωνιστής, προϊόντος του χρόνου, ερωτεύθηκε την αδελφή του. Όταν αυτή πέθανε, ο Νάρκισσος πήγαινε στην πηγή και ήξερε πως θεάται τη δική του εικόνα, νιώθοντας ωστόσο παρηγοριά να φαντάζεται ότι έχει μπροστά του την εικόνα της αδελφής του, μέχρι που πέθανε εκεί από εξάντληση. 

Στην πραγματικότητα ναρκισσιτικά χαρακτηριστικά έχουμε όλοι μας από τη στιγμή που γεννιόμαστε και σε κάποιο βαθμό αυτά τα χαρακτηριστικά συμβάλουν στην επιβίωσή μας.

Πιο συγκεκριμένα, όλοι μας έχουμε την έμφυτη τάση να επικεντρωνόμαστε στον εαυτό μας, τις επιθυμίες μας, τις ανάγκες μας. Για όλους η εικόνα του εαυτού, η αυτοεκτίμηση, παίζει καθοριστικό ρόλο στην κοινωνική προσαρμοστικότητα. Ωστόσο, όταν αυτή συναντάται σε υπερβολικό βαθμό, τότε μιλάμε για δυσκολίες στη δομή της προσωπικότητας. 

Σήμερα περισσότερο από ποτέ ζούμε την εποχή του ναρκισσισμού.

Ξεκινώντας με τα μέσα μαζικής επικοινωνίας, τις διαφημίσεις, τα περιοδικά και καταλήγοντας στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης με αποκορύφωμα πλατφόρμες που δομούνται γύρω από την εικόνα του εαυτού (Instagram), τα ναρκισσιστικά στοιχεία φτάνουν «στα κόκκινα» προκαλώντας-όχι σπάνια- δυσκολίες στην συναισθηματική, ψυχολογική αλλά και κοινωνική λειτουργία των ατόμων. Νέοι όροι, όπως αυτός της "selfie" έρχονται να αλλάξουν το σκηνικό γύρω από την κοινωνική αλληλεπίδραση των ανθρώπων. Ο φακός γυρνάει στον εαυτό, χωρίς ωστόσο την πρόθεση της ενδοσκόπησης. Αντίθετα, τα άτομα υπηρετούν πιστά την "περσόνα*" , αν θέλουμε να χρησιμοποιήσουμε την ορολογία του Jung, την οποία οι ίδιοι πλάθουν και ζουν μέσα από αυτήν. 

Ερευνητικά δεδομένα έρχονται να ενισχύσουν τη σχέση μεταξύ Instagram και ναρκισσιστικής δομής προσωπικότητας, αναφέροντας ότι άτομα με έντονη την Ναρκισσιστική Δομή τείνουν να αναρτούν περισσότερες και σε συχνότερη βάση φωτογραφίες του εαυτού τους –selfies-, να ενημερώνουν συχνότερα την φωτογραφία του προφίλ τους και γενικά να αφιερώνουν περισσότερη ώρα στο Instagram (Moon et al. 2016; Sheldon& Bryant, 2016). 

Ποια είναι όμως τα βασικά χαρακτηριστικά της Ναρκισσιστικής Δομής Προσωπικότητας;

Σε πολύ γενικές γραμμές θα μπορούσαμε να πούμε ότι άτομα των οποίων η προσωπικότητα επιβάλλει την άντληση επιβεβαίωσης από εξωτερικούς παράγοντες και όχι από τον ίδιο τον εαυτό εμπίπτουν στη ναρκισσιστική δομή. Ωστόσο, κάτι τέτοιο θα περιελάμβανε τη συντριπτική πλειοψηφία του πληθυσμού. Όλοι μας έχουμε ανάγκη να λάβουμε επιβεβαίωση για τον εαυτό μας, από τον εξωτερικό κόσμο και τους σημαντικούς άλλους, και αυτό ίσως μας κρατάει και σε μία καλή επαφή με την πραγματικότητα. Επομένως, ένας τέτοιος ορισμός θα ήταν τόσο γενικός, όσο ότι η Γη είναι στρογγυλή. Παίρνοντας, ωστόσο, ως βάση την ανάγκη του ανθρώπου να λαμβάνει επιβεβαίωση από τους άλλους και μεγενθύνοντάς την τόσο ποσοτικά όσο και ποιοτικά θα βρίσκαμε το Νάρκισσο. Ως εκ τούτου, η ναρκισσιστική δομή αφορά άτομα στα οποία η ενασχόληση με τον εαυτό, την εικόνα αλλά και η ανάγκη για αποδοχή της εικόνας αυτής από τους άλλους είναι σημαντικά δυσανάλογη με την γενικότερη ανάγκη των ανθρώπων για αποδοχή από το περιβάλλον τους (McWilliams, 1993)

Όταν μιλάμε για ναρκισσιστική προσωπικότητα, φανταζόμαστε τον πιο γνώριμο τύπο νάρκισσού, έναν μεγαλομανή, φαινομενικά σίγουρο για τον εαυτό του άνθρωπο, όμορφο, εντυπωσιακό και ενεργητικό, ο οποίος είναι εξαιρετικά ετοιμόλογος προλαβαίνοντας κάθε επικείμενη επίθεση, επιτιθέμενος πρώτος στο απειλητικό για τον εαυτό πρόσωπο. Ωστόσο, αυτή δεν είναι παρά μία μόνο μορφή ναρκισσιστικής δομής. Μία άλλη μορφή είναι ο λεγόμενος «Υπεράγρυπνος Νάρκισσος», ο οποίος, σε αντίθεση με τον πρώτο, δεν εκθέτει τον εαυτό του στο κοινό, μένει στην αφάνεια ανησυχώντας σε μεγάλο βαθμό για την κριτική των άλλων. Στην πραγματικότητα, η προσοχή του είναι συνεχώς στραμμένη προς τους άλλους σε αντίθεση με τον πρώτο τύπο που περιγράψαμε. Κοινός παρονομαστής ωστόσο, αποτελεί η βαθειά αίσθηση εσωτερική αίσθηση τρόμου, ανεπάρκειας, ντροπής και ελλειμματικότητας. 

Στο οικογενειακό ιστορικό ανθρώπων με ναρκισσιστική προσωπικότητα που αναζητούν θεραπεία, βλέπουμε έναν ανασφαλή δεσμό με την μητέρα ή τον πρώτο φροντιστή.

Πρώιμες απαγοητεύσεις στη βρεφική ηλικία, γονείς που δεν κατάφεραν να είναι διαθέσιμοι στο παιδί τους ώστε αυτό να νιώσει ασφάλεια, ζεστασιά και υποστήριξη στις πρώτες του σχέσεις και να αναπτύξει μία υγιή κατά το πλείστον προσωπικότητα, κοινωνικές δεξιότητες και ικανότητα να δομεί σχέσεις ουσίας,  φαίνεται να παίζουν κεντρικό ρόλο στην ανάπτυξη ναρκισσιστικής προσωπικότητας. O φόβος, λοιπόν, που προκαλείται στο άτομο από τον ανασφαλή δεσμό αφορά στην απώλεια του προσώπου φροντίδας. Έτσι, καταλαβαίνουμε καλύτερα την δεύτερη εκδοχή του μύθου του Νάρκισσου, όπου ο πρωταγωνιστής δεν καταφέρνει να αποδεχθεί ότι το αντικείμενο της αγάπης του (η δίδυμη αδελφή του) έχει χαθεί και έτσι το ταυτίζει  με τον ίδιο μέσα στη  διεργασία του πένθους του.

Όπως, πολύ εύστοχα περιγράφεται στα εγχειρίδια «μέσα σε κάθε αισιόδοξο, μεγαλομανή νάρκισσο κρύβεται ένα ντροπαλό παιδί που συνεχώς παρατηρεί τον εαυτό του και σε κάθε καταθλιπτικό και αυτομεμφόμενο νάρκισσο καραδοκεί ένα μεγαλειώδες ομοίωμα αυτού που το άτομο θα έπρεπε ή θα μπορούσε να είναι» (McWilliams,1993).

 

*Περσόνα: όρος που εισήγαγε ο Ελβετός ψυχίατρος και ψυχαναλυτής Carl Gustav Jung και σύμφωνα με τον οποίο πρόκειται για το κοινωνικό πρόσωπο του ατόμου που παρουσιάζεται στον κόσμο, «ένα είδος μάσκας που σχεδιάστηκε αφενός για να κάνει μια ορισμένη εντύπωση στους άλλους και αφετέρου για να κρύψει την αληθινή φύση του ατόμου» (Jung, 1953).

 

Βιβλιογραφία

1. Jung, C.G. (1953). Two Essays on Analytical Psychology .London: Routledge and K. Paul.
2. McWilliams, N. (1994). Psychoanalytic Diagnosis. New York : The Guilford Press.
3. Moon, J.H.; Lee, E.; Lee, J-A,; Choi, T-R.; Sung, Y. (2016). The role of narcissism in self-promotion on Instagram. Personality and Individual Differences, 101, pp. 22-25.
4. Sheldon, P., & Bryant, K. (2016). Instagram: Motives for its use and relationship to narcissism and contextual age. Computers in Human Behavior, 58, pp. 89-97.

Συγγραφή Άρθρου

Αντιγόνη Γαρυφαλλάκη

antigoni garifallakiΨυχολόγος, ΜΕd

Ψυχολογος, με μεταπτυχιακές σπουδές στην Ψυχολογία της Εκπαίδευσης από το University of Manchester, UK. Εξειδικεύεται στην Οικογενειακή-Συστημική Θεραπεία από το Εργαστήρι Διερεύνησης Ανθρωπίνων Σχέσεων.

Επικοινωνία: Αυτή η διεύθυνση ηλεκτρονικού ταχυδρομείου προστατεύεται από τους αυτοματισμούς αποστολέων ανεπιθύμητων μηνυμάτων. Χρειάζεται να ενεργοποιήσετε τη JavaScript για να μπορέσετε να τη δείτε.

Σχετικά άρθρα
Παιδικό άγχος

Το άγχος μπορεί γενικά να οριστεί ως ένα δυσάρεστο αίσθημα...

Περισσότερα άρθρα του ειδικού συνεργάτη

Τα αόρατα δεσμά και η ευθύνη της αλλαγής
ψυχοθεραπεία

Έπεσε στα χέρια μου ένα παλιό βιβλίο του Αζίζ Νεσίν, «Ο καφές και η δημοκρατία», και μέσα σε αυτό το βιβλίο το οποίο χαρακτηρίζεται για την αμείλικτη καυστική κριτική στα κακώς κείμενα της χώρας του, βρήκα πολλές ιστορίες που κέντρισαν την προσοχή μου καθώς ένιωσα πολλά κοινά στοιχεία με τα βιώματα πολλών ανθρώπων που συναντώ, συμπεριλαμβανομένου και του εαυτού μου.

Το παιδί και το σύμπτωμα στην οικογένεια
Το παιδί και το σύμπτωμα

Ένα μεγάλο μέρος του κλάδου της ψυχικής υγείας έχει αναπτυχθεί για την διάγνωση και υποστήριξη των παιδιών. Τα παιδιά από μόνα τους αποτελούν έναν ευαίσθητο πληθυσμό, λόγω της ηλικίας, την ευαλωτότητας, της άμεσης εξάρτησης από τους γονείς τους. Τα τελευταία χρόνια οι δημόσιοι αλλά και ιδιωτικοί φορείς για τα παιδιά δέχονται πληθώρα αιτημάτων για τη διάγνωση και υποστήριξη των παιδιών.

Διαχείριση Πένθους: Πώς μιλάμε στα παιδιά
Διαχείριση Πένθους

Το πένθος είναι ένα πλήρως φυσιολογικό φαινόμενο, η ύπαρξη του οποίου είναι κοινή για όλους και αυτό διότι καθώς η ζωή μας προχωράει βιώνουμε μια ευρεία γκάμα απωλειών για τις οποίες και πενθούμε. Όπως γίνεται κατανοητό δεν είναι δυνατόν να μην βιώσουμε καμία απώλεια στην ζωή μας, και έτσι το πένθος έρχεται σαν απόκριση σε αυτές τις απώλειες.


Βρείτε ειδικό Ψ.Υγείας

Ο μοναδικός εξειδικευμένος κατάλογος Ψυχολόγων, Συμβούλων Ψ.Υγείας.

Μεταβείτε στον κατάλογο Ειδικών Ψ.Υγείας »

Εγγραφή στο Newsletter

15νθημερο Newsletter για να λαμβάνετε στο mail σας τα νέα άρθρα, αλλά και ενημέρωση για επερχόμενα σεμινάρια, βιβλία ψυχολογίας, θέσεις εργασίας κ.α.