μνήμη

Συμφώνα με τη πεπαλαιωμένη άποψη ότι η ανθρώπινη μνήμη λειτουργεί ως εγγραφέας εικόνων, όλοι οι επαγγελματίες που έρχονται σε επαφή με μάρτυρες ποινικών αλλά και αστικών υποθέσεων αναμένουν πως είναι δυνατό τα άτομα αυτά, να ανακαλέσουν με κάθε δυνατή λεπτομέρεια τα γεγονότα που συνέβησαν καθώς και τη φυσιογνωμία του δράστη.

 

 

Αυτό το μοντέλο κατανόησης της ανθρώπινης μνήμης και ανθρώπινης προσοχής τείνει να διαστρεβλώνει τη πραγματικότητα. Τα τελευταία χρόνια, επικρατεί η άποψη ότι η μνήμη και η προσοχή είναι δυο λειτουργίες κατασκευαστικές. Ως εκ τούτου, φαίνεται πως δεν ανακαλείται μόνον ότι στη πραγματικότητα έχει συμβεί, αλλά η γνώση του ατόμου και η αντίληψη του για τον κόσμο και το περιβάλλον του συνεισφέρουν στο τι τελικά θυμάται για αυτά.

Υπάρχουν μια σειρά παραγόντων που είναι δυνατό να επηρεάσουν τη μνήμη των μαρτύρων και κατά συνέπεια φυσικά την ακρίβεια της κατάθεσης τους.  Αρχικά, αξίζει να αναφερθεί η πάροδος του χρόνου ως βασικός παράγοντας επηρεασμού της ανθρώπινης μνήμης. Όσο περισσότερος χρόνος περνά από τη στιγμή που το άτομο βιώνει ένα περιστατικό εως ότου έρχεται η ώρα να καταθέσει ως μάρτυρας για αυτό, τόσο πιο πιθανό είναι η μνήμη του να τον ξεγελάσει.

Ο χρόνος δρα απωθώντας τις παλαιότερες παραστάσεις, όταν στη θέση τους εμφανίζονται νέες και ως εκ τούτου οι παλιές αποτελούν με το πέρασμα του χρόνου κομμάτι του υποσυνειδήτου. Φυσικά, η διάρκεια της μνήμης διαφέρει από άτομο σε άτομο, αλλά κατά γενική ομολογία, όλοι θυμόμαστε καλυτέρα τα χθεσινά γεγονότα σε σχέση με περιστατικά που διαδραματίστηκαν πριν από ένα χρόνο.

Η ψυχική κατάσταση του μάρτυρα είναι άλλος ένας παράγοντας που μπορεί να επηρεάσει τη μνήμη, ως επί το πλείστον εξασθενώντας την μνημονική παράσταση. Πολλές φορές, όταν το άτομο βιώνει έντονα συναισθήματα, όπως θυμό, άγχος και φόβο τείνει να ξεχνά τα γεγονότα που συνέβησαν καθώς βίωνε αυτά τα συναισθήματα. Πολλές φορές, αυτό είναι η απάντηση του ανθρώπινου οργανισμού στο τραύμα που προκαλούν τα έντονα αρνητικά συναισθήματα. Ειδικότερα σε καταστάσεις εγκληματικής φύσεως και δη εγκλημάτων κατά της γενετήσιας ελευθερίας που αφορούν σε βιασμό και σωματικές βλάβες, η μνήμη χάνεται και το άτομο καταφέρνει να θυμηθεί μόνο τη αρχή και το τέλος του γεγονότος. Ένας άλλος παράγοντας που είναι δυνατό να επηρεάσει τη μνήμη των αυτόπτων μαρτύρων είναι οι διάφοροι κοινωνικοί μηχανισμοί στους οποίους υπακούν οι μάρτυρες προκειμένου να παράγουν μαρτυρίες με κοινωνικά επιθυμητό περιεχόμενο.

Ένας μεγάλος αριθμός μαρτύρων, προκειμένου να βοηθήσουν τη δικαιοσύνη αναζητούν στη μνήμη τους τα δεδομένα αυτά που κρίνουν πως θα βοηθήσουν, ενώ άθελα τους παράγουν πληροφορίες κοινωνικά αποδεκτές, οι οποίες όμως δεν έχουν συμβεί. Δεδομένα ερευνών αναδεικνύουν πως όσο λιγότερο ορατή έγινε η βία σε μια εγκληματική πράξη, τόσο μικρότερη τείνει να είναι η ακρίβεια των καταθέσεων των αυτόπτων μαρτύρων. Επιπλέον, στις καταθέσεις των αυτόπτων μαρτύρων παρατηρείται μια ελάττωση  και ένας περιορισμός όσον αφορά το χρόνο, τα μεγέθη και την απόσταση, κάτι το οποίο συχνά δημιουργεί κενά και προβληματισμούς κατά τη μελέτη των μαρτυριών.

Είναι κομμάτι της ανθρώπινης φύσης να απωθούμε τις δυσάρεστες καταστάσεις. Η ανθρώπινη συνείδηση έχει τη λειτουργία να απωθεί, με το πέρασμα του χρόνου, τα περιστατικά, εμπειρίες και γεγονότα που προκαλούν αρνητικά συναισθήματα, πόνο και θλίψης. Πολλές φορές τα θύματα βίαιων ή σεξουαλικών εγκλημάτων αναφέρουν πως είναι αδύνατο να θυμηθούν τι ακριβώς συνέβη. Οι παραστάσεις αυτές δεν είναι απαραίτητο ότι χάνονται, απλώς απωθούνται και είναι αδύνατο να ανακληθούν υπό ορισμένες περιστάσεις λόγω του συναισθηματικού φορτίου που έχουν.

Όσο αυξάνεται το χρονικό διάστημα μεταξύ του συμβάντος για το οποίο καλείται να καταθέσει ο μάρτυρας και τη χρονική στιγμή της κατάθεσης, οι αντιλήψεις που έχουν καταγραφεί τροφοδοτούνται με άλλα στοιχεία. Έτσι οι μάρτυρες καταλήγουν να καταθέτουν με δεδομένα πολύ αλλοιωμένα σε σχέση με αυτό που στη πραγματικότητα έχουν δει. Αυτό μπορεί να επεξηγηθεί με βάση το γεγονός ότι όλο αυτό το χρονικό διάστημα, οι μάρτυρες έρχονται σε επαφή με πολλές πληροφορίες για το εν λόγω συμβάν, τις οποίες όμως απέκτησαν μετά το συμβάν. Το αποτέλεσμα αυτής της κατάστασης είναι ένα μείγμα των πραγματικών αναμνήσεων του μάρτυρα και των πληροφοριών που πήρε από άλλες πηγές.

Ακόμη, ο χρόνος επηρεάζει την κατάθεση και όταν αυτή επαναλαμβάνεται σε δεύτερη χρονική στιγμή στο μέλλον. Η αναθέρμανση του υλικού της μνήμης επηρεάζει άμεσα την κατάθεση. Παρατηρείται ότι ο μάρτυρας τείνει να δρα πιο εγωιστικά, προωθώντας την δική του θέση και την απενοχοποίηση του.

Τέλος, η κατάθεση ενός μάρτυρα είναι δυνατό να επηρεαστεί από καθαρά θέματα σωματικής υγείας, όπως περιπτώσεις αμνησίας λόγων κρανιοεγκεφαλικών τραυμάτων, είτε νοσηρών μεταβολών.

Παρατηρείται λοιπόν, πως οι παράγοντες που μπορούν να επηρεάσουν τη μνήμη του μάρτυρα και κατ’ επέκταση τη μαρτυρική κατάθεση είναι πολλοί και διάφοροι αλλά και ικανοί να ανατρέψουν πολύ ουσιαστικά την τελική ετυμηγορία για την εκάστοτε υπόθεση που αφορούν. Οι ειδικοί οφείλουν να λαμβάνουν υπόψη τους, τους εν λόγω παράγοντες σε κάθε περίπτωση, καθώς μια λανθασμένη μαρτυρία μπορεί να οδηγήσει σε ουσιαστικές αλλαγές στην τιμωρία του δράστη ή ακόμη και την ενοχοποίηση ενός αθώου ατόμου.

 

Βιβλιογραφία

1. Γαρδίκας, Κ., (2001).Εγκληματολογία, εκδόσεις Σάκκουλα, Αθήνα.
2. Doyle, J.M., (1989). Legal issues in eyewitness evidence, In D.C. Raskin (ed.).
3. Κοτσαλής, Λ., (2010).Δικαστική ψυχολογία, εκδόσεις Σάκκουλα, Αθήνα.
4. Light, L.H., (1991). “Memory and aging: four hypotheses in search of data”, Annual Review of Psychology.

Συγγραφή Άρθρου

Λυδία Μυλωνάκη

lydia mylonakiΨυχολόγος - MSc Forensic Mental Health.
Απόφοιτος του Τμήματος Ψυχολογίας του Αριστοτέλειου Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης.
Επιστημονική Συνεργάτιδα του E-Psychology

Επικοινωνία: Αυτή η διεύθυνση ηλεκτρονικού ταχυδρομείου προστατεύεται από τους αυτοματισμούς αποστολέων ανεπιθύμητων μηνυμάτων. Χρειάζεται να ενεργοποιήσετε τη JavaScript για να μπορέσετε να τη δείτε.

Εάν βρήκατε το άρθρο χρήσιμο, μοιραστείτε το!

Submit to FacebookSubmit to Google PlusSubmit to Twitter

Απαγορεύεται η αναδημοσίευση του άρθρου, χωρίς τη γραπτή άδεια του Τμήματος Σύνταξης του E-Psychology.gr. Εάν επιθυμείτε να αναδημοσιεύετε άρθρα, επικοινωνήστε μαζί μας στο editorial @ e-psychology.gr

Σχετικά άρθρα

Περισσότερα άρθρα του ειδικού συνεργάτη

Η σεξουαλική κακοποίηση δεν είναι γένους θηλυκού – Μέρος 4ο
ανδρική σεξουαλική κακοποίηση

Οι άνδρες θύματα έχουν αναφέρει εχθρότητα, αυξημένο το αίσθημα το θυμού, συμπτώματα κατάθλιψης, άγχος και συμπεριφορές πρόκλησης βλάβης στο ίδιο τους τον εαυτό, αίτια της σεξουαλικής κακοποίησης. Οι άνδρες είναι πιθανό να έχουν μια αντίδραση θυμού αμέσως μετά από το περιστατικό, καθώς ο θυμός θεωρείται ο αρσενικός τρόπος αντιμετώπισης του τραύματος.

Η σεξουαλική κακοποίηση δεν είναι γένους θηλυκού – Μέρος 3ο
ανδρική σεξουαλική κακοποίηση

Η σεξουαλική κακοποίηση είναι ένα πολύ συχνό φαινόμενο, το οποίο πλήττει τόσο ενήλικες όσο και παιδιά, τόσο γυναίκες όσο και άνδρες. Παρόλα αυτά, οι περισσότερες θυματολογικές μελέτες με θέμα τις επιδράσεις της τραυματικής εμπειρίας της σεξουαλικής κακοποίησης επικεντρώνονται ως επί το πλείστον στις γυναίκες και παιδιά θύματα.

Η σεξουαλική κακοποίηση δεν είναι γένους θηλυκού – Μέρος 2ο
σεξουαλική κακοποίηση ανδρών

Η θυματοποίηση είναι γενικότερα συνδεδεμένη με τη ρουτίνα αλλά και το lifestyle των θυμάτων, τα οποία είναι σε θέση να επηρεάσουν το μέγεθος της έκθεσης τους σε πιθανούς δράστες. Επιπλέον η θυματοποίηση σχετίζεται με το πόσο ευάλωτο μπορεί να είναι το πιθανό θύμα.

Η σεξουαλική κακοποίηση δεν είναι γένους θηλυκού (Μέρος 1ο)
σεξουαλική κακοποίηση σε άντρες

Ο βιασμός έχει λάβει ιδιαίτερα υψηλή δημοσιότητα ως ένα πρόβλημα γένους θηλυκού. Ο φεμινιστικός χρωματισμός του, δυστυχώς έχει ως συνέπεια να αγνοούνται οι εμπειρίες σεξουαλικής κακοποίησης των ανδρών.

Η πρόβλεψη της βίαιης συμπεριφοράς
βίαιη συμπεριφορά

Τόσο η επιστήμη της Ψυχολογίας, όσο και η Ψυχιατρική, διδάσκουν πως η συμπεριφορά είναι το αποτέλεσμα πολύπλοκων περιβαλλοντικών παραγόντων σε συνδυασμό με την αλληλεπίδραση τους με την εκάστοτε χαρακτηριστικά προσωπικότητας και βιολογική κατάσταση του ατόμου την κάθε δεδομένη στιγμή. Όταν η συζήτηση έρχεται στο θέμα της επικινδυνότητας, το ζήτημα εκλαμβάνεται διαφορετικά από τη νομική επιστήμη σε σχέση με τις επιστήμες της ανθρώπινης συμπεριφοράς.

Εγγραφή στο Newsletter

15νθημερο Newsletter για να λαμβάνετε στο mail σας τα νέα άρθρα, αλλά και ενημέρωση για επερχόμενα σεμινάρια, βιβλία ψυχολογίας, θέσεις εργασίας κ.α.