Η Γνωστική Αξιολόγηση
Σε προηγούμενα άρθρα που πραγματεύονται την αιτιολογία του εγκλήματος του βιασμού συζητήθηκε η σεξουαλική συναισθηματική διέγερση αλλά και η έλλειψη συναισθηματικού ελέγχου. Κι’ όμως παρά τα πλούσια ερευνητικά δεδομένα που αναδεικνύουν τους παραπάνω παράγοντες, παραμένουν ανεπαρκείς για να επεξηγήσουν κάθε περιστατικό βιασμού.

Έτσι, προκειμένου να υπάρχει μια ακόμη πιο ολοκληρωμένη εικόνα του τι μπορεί να οδηγήσει στην έξαρση βίαιης σεξουαλικής συμπεριφοράς, θα αναφερθούμε στην γνωστική αξιολόγηση. Η γνωστική αξιολόγηση αποτελεί νοητικές διεργασίες που χρησιμοποιεί ο ανθρώπινος νους προκειμένου να κατανοήσει συναισθήματα καθώς συνέπειες των διαφόρων συμπεριφορών ή ακόμη και την συμπεριφορά την ίδια. Η απόφαση που παίρνει κάποιος να ασελγήσει σεξουαλικά ενάντιων κάποιου άλλου ατόμου πιθανώς να σχετίζεται με διαστρεβλωμένες γνωστικές αξιολογήσεις που αφορούν στους μύθους του βιασμού αλλά και σε απόψεις ενάντια των γυναικών.

Αν η σεξουαλικά υβριστική συμπεριφορά ενός βιαστή δεν γίνεται αντιληπτή ως λανθασμένη, το αποτέλεσμα είναι ότι δεν υπάρχει ηθικός και δεοντολογικός λόγος να την ελέγξει. Οι γνωστικές αξιολογήσεις κατευθύνονται κατά κύριο λόγο από τις αντιλήψεις του δράστη όσον αφορά το θύμα του αλλά και από την εκτίμηση των επιπτώσεων της πράξης του.

Η πλειοψηφία των μοντέλων που επιδιώκουν να επεξηγήσουν τον βιασμό αναγνωρίζουν την πολύ σημαντική επίδραση που μπορεί να έχουν οι γνωστικές αξιολογήσεις στη τέλεση του εγκλήματος. Αυτό που μπορεί να διαχωρίσει τους βιαστές από τους μη βιαστές είναι οι γνωστικές αξιολογήσεις που ευνοούν το έγκλημα. Η έρευνα χρησιμοποιεί τον όρο γνωστικές διαστρεβλώσεις προκειμένου να ορίσει τις δυσπροσαρμοστικές πεποιθήσεις και τάσεις καθώς και τα ακατάλληλα πρότυπα σκέψης.

Ειδικότερα στη περίπτωση των βιαστών, οι γνωστικές διαστρεβλώσεις φαίνεται πως επηρεάζουν σε μεγάλο βαθμό την αιτιολόγηση και διατήρηση μιας σεξουαλικά ακατάλληλης καθώς και βίαιης συμπεριφοράς. Συγκεκριμένες έρευνες έχουν δείξει πως οι γνωστικές διαστρεβλώσεις των ατόμων που τελικά καταλήγουν να διαπράξουν το έγκλημα του βιασμού, διαθέτουν ένα κοινό πρότυπο, ενώ σχετίζονται άμεσα με τον αριθμό των θυμάτων στα οποία έχουν ασελγήσει αλλά και την διάρκεια της αποκλίνουσας συμπεριφοράς.

Επιπλέον, μελέτες έχουν δείξει πως πολλοί από τους δράστες βασίζουν τις γνωστικές τους αξιολογήσεις στους μύθους του βιασμού. Τέτοιοι είναι παραδείγματος χάριν η σκέψη ότι η γυναίκα που θα βιαστεί προκάλεσε το έγκλημα άρα και της αξίζει ή πως οι γυναίκες δεν είναι έμπιστες οπότε τους αξίζει βίαιη συμπεριφορά. Τέλος, πολλοί από τους δράστες οδηγούνται στο έγκλημα πιστεύοντας λανθασμένα πως οι γυναίκες επιθυμούν να βιώνουν κυριαρχική και ελεγκτική συμπεριφορά κατά τη σεξουαλική πράξη. Ακόμη, ειδικοί ψυχικής υγείας που έχουν ασχοληθεί ιδιαιτέρως με εγκληματίες σεξουαλικών εγκλημάτων έχουν παρατηρήσει πως οι βιαστές τείνουν να χαρακτηρίζουν τις γυναίκες ως άτομα που επιθυμούν τη βία. Όλες οι παραπάνω περιγραφές που αφορούν στις γυναίκες έχει γίνει κατανοητό πως μπορούν να αυξήσουν τη πιθανότητα σεξουαλικά επιθετικής συμπεριφοράς εναντίων του θηλυκού φύλου.

Οι ερευνητές που έχουν επικεντρωθεί στην γνωστική αξιολόγηση ως επεξήγηση του βιασμού έχουν προτείνει πως οι παραπάνω πεποιθήσεις των βιαστών, ως επί το πλείστον δημιουργούνται από γνωστικά σχήματα τα οποία προκύπτουν από γνωστικές διεργασίες του ανθρώπινου εγκεφάλου. Τα πιστεύω που διατηρούν οι δράστες του βιασμού, όχι μόνο αυτά που αφορούν τον εαυτό τους ή το θύμα τους, αλλά και εκείνα που έχουν για τον υπόλοιπο κοινωνικό κόσμο, ελέγχονται από τα γνωστικά τους σχήματα. Έτσι, υπάρχει η υπόθεση πως τα γνωστικά σχήματα που χρησιμοποιούν για να μεταφράσουν τον κόσμο τους οδηγούν σε επιθετικές, προσβλητικές αλλά και καταχρηστικές συμπεριφορές.

Σε αντίθεση με την ενότητα της σωματικής σεξουαλικής διέγερσης αλλά και της έλλειψης συναισθηματικού ελέγχου, η γνωστική αξιολόγηση πολλές φορές συζητείται ως ολοκληρωμένη αιτιολογία για το έγκλημα του βιασμού. Ενώ υπάρχει πληθώρα ερευνών που δείχνουν πως η γνωστική αξιολόγηση είναι δυνατό να επεξηγήσει το βιασμό, παρόλα αυτά είναι άλλες μελέτες που δεν κατάφεραν να βρουν διαφορές μεταξύ των γνωστικών σχημάτων τον εγκληματιών και των μη εγκληματιών.Η εν λόγω κατάσταση αναδεικνύει πως σε μία ακόμη περίσταση τα αμφιλεγόμενα ευρήματα της βιβλιογραφίας δεν μας δίνουν τη δυνατότητα να καταλήξουμε σε απόλυτα συμπεράσματα.

Στο επόμενο και τελευταίο άρθρο διαπραγμάτευσης της αιτιολογίας του βιασμού μέσα από διάφορες ψυχολογικές θεωρίες, θα μελετηθεί η διαταραχή προσωπικότητας και πως μπορεί να παίξει βασικό ρόλο στη διάπραξη του εγκλήματος.



Βιβλιογραφία

  • Bumby, K. M. (1996). Assessing the cognitive distortions of child molesters and rapists: Development and validation of the MOLESTER and RAPE scales. Sexual Abuse: Journal of Research and Treatment, Vol. 8, No. 1.
  • Hall, G. C. N., & Hirschman, R. (1991). Toward a theory of sexual aggression: A Quadripartite Model. Journal of Consulting and Clinical Psychology, Vol.59, No. 5, 662-669.
  • Hall, G. C. N., & Hirschman, R. (1992). Sexual aggression against children: A conceptual Perspective of etiology. Criminal Justice and Behavior, Vol. 19, No. 1, 8-23.
  • Polaschek, D. L. L., & Gannon, T. A. (2004). The implicit theories of rapists: What convicted offenders tell us. Sexual Abuse: A Journal of Research and Treatment, 16, 299−315.
  • Polaschek, D. L. L., & Ward, T. (2002). The implicit theories of potential rapists. What our questionnaire tell us. Aggression and Violent Offending, 7, 385-406.
  • Scully, D. (1990). Understanding sexual violence: A study of convicted rapists. Boston: Unwin.
  • Ward, T. (2000). Sexual offenders' cognitive distortions as implicit theories. Aggression and Violent Behaviour, 5, 491−507.
  • Ward, T., & Hudson, S. (2000). A self-regulation model of relapse prevention. In D. R.
  • Laws, S. M. Hudson, & T. Ward (Eds.), Remaking relapse prevention with sex offenders: A sourcebook (pp. 79–101). Thousand Oaks, CA: Sage
  • Ward, T., & Keenan, T. (1999). Child molesters’ implicit theories. Journal of Interpersonan Violence, 14, 821–838.

 

Διαβάστε ακόμη από την ψυχολόγο Λυδία Μυλωνάκη, επιστημονική συνεργάτη του E-Psychology.gr, τις υπόλοιπες ενότητες του αφιερώματος για την αιτιολογία του εγκλήματος του βιασμού:
Η Αιτιολογία του Εγκλήματος του Βιασμού ( 3ο μέρος) 
Η Αιτιολογία του Εγκλήματος του Βιασμού ( 2ο μέρος) 
Η Αιτιολογία του Εγκλήματος του Βιασμού (1ο μέρος) 

Συγγραφή Άρθρου

Λυδία Μυλωνάκη

lydia mylonakiΨυχολόγος - MSc Forensic Mental Health.
Απόφοιτος του Τμήματος Ψυχολογίας του Αριστοτέλειου Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης.
Επιστημονική Συνεργάτιδα του E-Psychology

Επικοινωνία: Αυτή η διεύθυνση ηλεκτρονικού ταχυδρομείου προστατεύεται από τους αυτοματισμούς αποστολέων ανεπιθύμητων μηνυμάτων. Χρειάζεται να ενεργοποιήσετε τη JavaScript για να μπορέσετε να τη δείτε.

Εάν βρήκατε το άρθρο χρήσιμο, μοιραστείτε το!

Submit to FacebookSubmit to Google PlusSubmit to Twitter

Απαγορεύεται η αναδημοσίευση του άρθρου, χωρίς τη γραπτή άδεια του Τμήματος Σύνταξης του E-Psychology.gr. Εάν επιθυμείτε να αναδημοσιεύετε άρθρα, επικοινωνήστε μαζί μας στο editorial @ e-psychology.gr

Σχετικά άρθρα

Περισσότερα άρθρα του ειδικού συνεργάτη

Η σεξουαλική κακοποίηση δεν είναι γένους θηλυκού – Μέρος 3ο
ανδρική σεξουαλική κακοποίηση

Η σεξουαλική κακοποίηση είναι ένα πολύ συχνό φαινόμενο, το οποίο πλήττει τόσο ενήλικες όσο και παιδιά, τόσο γυναίκες όσο και άνδρες. Παρόλα αυτά, οι περισσότερες θυματολογικές μελέτες με θέμα τις επιδράσεις της τραυματικής εμπειρίας της σεξουαλικής κακοποίησης επικεντρώνονται ως επί το πλείστον στις γυναίκες και παιδιά θύματα.

Η σεξουαλική κακοποίηση δεν είναι γένους θηλυκού – Μέρος 2ο
σεξουαλική κακοποίηση ανδρών

Η θυματοποίηση είναι γενικότερα συνδεδεμένη με τη ρουτίνα αλλά και το lifestyle των θυμάτων, τα οποία είναι σε θέση να επηρεάσουν το μέγεθος της έκθεσης τους σε πιθανούς δράστες. Επιπλέον η θυματοποίηση σχετίζεται με το πόσο ευάλωτο μπορεί να είναι το πιθανό θύμα.

Η σεξουαλική κακοποίηση δεν είναι γένους θηλυκού (Μέρος 1ο)
σεξουαλική κακοποίηση σε άντρες

Ο βιασμός έχει λάβει ιδιαίτερα υψηλή δημοσιότητα ως ένα πρόβλημα γένους θηλυκού. Ο φεμινιστικός χρωματισμός του, δυστυχώς έχει ως συνέπεια να αγνοούνται οι εμπειρίες σεξουαλικής κακοποίησης των ανδρών.

Η πρόβλεψη της βίαιης συμπεριφοράς
βίαιη συμπεριφορά

Τόσο η επιστήμη της Ψυχολογίας, όσο και η Ψυχιατρική, διδάσκουν πως η συμπεριφορά είναι το αποτέλεσμα πολύπλοκων περιβαλλοντικών παραγόντων σε συνδυασμό με την αλληλεπίδραση τους με την εκάστοτε χαρακτηριστικά προσωπικότητας και βιολογική κατάσταση του ατόμου την κάθε δεδομένη στιγμή. Όταν η συζήτηση έρχεται στο θέμα της επικινδυνότητας, το ζήτημα εκλαμβάνεται διαφορετικά από τη νομική επιστήμη σε σχέση με τις επιστήμες της ανθρώπινης συμπεριφοράς.

Οι παράγοντες που επηρεάζουν την μνήμη των μαρτύρων και κατ’ επέκταση τη μαρτυρική κατάθεση
μνήμη

Συμφώνα με τη πεπαλαιωμένη άποψη ότι η ανθρώπινη μνήμη λειτουργεί ως εγγραφέας εικόνων, όλοι οι επαγγελματίες που έρχονται σε επαφή με μάρτυρες ποινικών αλλά και αστικών υποθέσεων αναμένουν πως είναι δυνατό τα άτομα αυτά, να ανακαλέσουν με κάθε δυνατή λεπτομέρεια τα γεγονότα που συνέβησαν καθώς και τη φυσιογνωμία του δράστη.

 

Εγγραφή στο Newsletter

15νθημερο Newsletter για να λαμβάνετε στο mail σας τα νέα άρθρα, αλλά και ενημέρωση για επερχόμενα σεμινάρια, βιβλία ψυχολογίας, θέσεις εργασίας κ.α.