Η Γνωστική Αξιολόγηση
Σε προηγούμενα άρθρα που πραγματεύονται την αιτιολογία του εγκλήματος του βιασμού συζητήθηκε η σεξουαλική συναισθηματική διέγερση αλλά και η έλλειψη συναισθηματικού ελέγχου. Κι’ όμως παρά τα πλούσια ερευνητικά δεδομένα που αναδεικνύουν τους παραπάνω παράγοντες, παραμένουν ανεπαρκείς για να επεξηγήσουν κάθε περιστατικό βιασμού.

Έτσι, προκειμένου να υπάρχει μια ακόμη πιο ολοκληρωμένη εικόνα του τι μπορεί να οδηγήσει στην έξαρση βίαιης σεξουαλικής συμπεριφοράς, θα αναφερθούμε στην γνωστική αξιολόγηση. Η γνωστική αξιολόγηση αποτελεί νοητικές διεργασίες που χρησιμοποιεί ο ανθρώπινος νους προκειμένου να κατανοήσει συναισθήματα καθώς συνέπειες των διαφόρων συμπεριφορών ή ακόμη και την συμπεριφορά την ίδια. Η απόφαση που παίρνει κάποιος να ασελγήσει σεξουαλικά ενάντιων κάποιου άλλου ατόμου πιθανώς να σχετίζεται με διαστρεβλωμένες γνωστικές αξιολογήσεις που αφορούν στους μύθους του βιασμού αλλά και σε απόψεις ενάντια των γυναικών.

Αν η σεξουαλικά υβριστική συμπεριφορά ενός βιαστή δεν γίνεται αντιληπτή ως λανθασμένη, το αποτέλεσμα είναι ότι δεν υπάρχει ηθικός και δεοντολογικός λόγος να την ελέγξει. Οι γνωστικές αξιολογήσεις κατευθύνονται κατά κύριο λόγο από τις αντιλήψεις του δράστη όσον αφορά το θύμα του αλλά και από την εκτίμηση των επιπτώσεων της πράξης του.

Η πλειοψηφία των μοντέλων που επιδιώκουν να επεξηγήσουν τον βιασμό αναγνωρίζουν την πολύ σημαντική επίδραση που μπορεί να έχουν οι γνωστικές αξιολογήσεις στη τέλεση του εγκλήματος. Αυτό που μπορεί να διαχωρίσει τους βιαστές από τους μη βιαστές είναι οι γνωστικές αξιολογήσεις που ευνοούν το έγκλημα. Η έρευνα χρησιμοποιεί τον όρο γνωστικές διαστρεβλώσεις προκειμένου να ορίσει τις δυσπροσαρμοστικές πεποιθήσεις και τάσεις καθώς και τα ακατάλληλα πρότυπα σκέψης.

Ειδικότερα στη περίπτωση των βιαστών, οι γνωστικές διαστρεβλώσεις φαίνεται πως επηρεάζουν σε μεγάλο βαθμό την αιτιολόγηση και διατήρηση μιας σεξουαλικά ακατάλληλης καθώς και βίαιης συμπεριφοράς. Συγκεκριμένες έρευνες έχουν δείξει πως οι γνωστικές διαστρεβλώσεις των ατόμων που τελικά καταλήγουν να διαπράξουν το έγκλημα του βιασμού, διαθέτουν ένα κοινό πρότυπο, ενώ σχετίζονται άμεσα με τον αριθμό των θυμάτων στα οποία έχουν ασελγήσει αλλά και την διάρκεια της αποκλίνουσας συμπεριφοράς.

Επιπλέον, μελέτες έχουν δείξει πως πολλοί από τους δράστες βασίζουν τις γνωστικές τους αξιολογήσεις στους μύθους του βιασμού. Τέτοιοι είναι παραδείγματος χάριν η σκέψη ότι η γυναίκα που θα βιαστεί προκάλεσε το έγκλημα άρα και της αξίζει ή πως οι γυναίκες δεν είναι έμπιστες οπότε τους αξίζει βίαιη συμπεριφορά. Τέλος, πολλοί από τους δράστες οδηγούνται στο έγκλημα πιστεύοντας λανθασμένα πως οι γυναίκες επιθυμούν να βιώνουν κυριαρχική και ελεγκτική συμπεριφορά κατά τη σεξουαλική πράξη. Ακόμη, ειδικοί ψυχικής υγείας που έχουν ασχοληθεί ιδιαιτέρως με εγκληματίες σεξουαλικών εγκλημάτων έχουν παρατηρήσει πως οι βιαστές τείνουν να χαρακτηρίζουν τις γυναίκες ως άτομα που επιθυμούν τη βία. Όλες οι παραπάνω περιγραφές που αφορούν στις γυναίκες έχει γίνει κατανοητό πως μπορούν να αυξήσουν τη πιθανότητα σεξουαλικά επιθετικής συμπεριφοράς εναντίων του θηλυκού φύλου.

Οι ερευνητές που έχουν επικεντρωθεί στην γνωστική αξιολόγηση ως επεξήγηση του βιασμού έχουν προτείνει πως οι παραπάνω πεποιθήσεις των βιαστών, ως επί το πλείστον δημιουργούνται από γνωστικά σχήματα τα οποία προκύπτουν από γνωστικές διεργασίες του ανθρώπινου εγκεφάλου. Τα πιστεύω που διατηρούν οι δράστες του βιασμού, όχι μόνο αυτά που αφορούν τον εαυτό τους ή το θύμα τους, αλλά και εκείνα που έχουν για τον υπόλοιπο κοινωνικό κόσμο, ελέγχονται από τα γνωστικά τους σχήματα. Έτσι, υπάρχει η υπόθεση πως τα γνωστικά σχήματα που χρησιμοποιούν για να μεταφράσουν τον κόσμο τους οδηγούν σε επιθετικές, προσβλητικές αλλά και καταχρηστικές συμπεριφορές.

Σε αντίθεση με την ενότητα της σωματικής σεξουαλικής διέγερσης αλλά και της έλλειψης συναισθηματικού ελέγχου, η γνωστική αξιολόγηση πολλές φορές συζητείται ως ολοκληρωμένη αιτιολογία για το έγκλημα του βιασμού. Ενώ υπάρχει πληθώρα ερευνών που δείχνουν πως η γνωστική αξιολόγηση είναι δυνατό να επεξηγήσει το βιασμό, παρόλα αυτά είναι άλλες μελέτες που δεν κατάφεραν να βρουν διαφορές μεταξύ των γνωστικών σχημάτων τον εγκληματιών και των μη εγκληματιών.Η εν λόγω κατάσταση αναδεικνύει πως σε μία ακόμη περίσταση τα αμφιλεγόμενα ευρήματα της βιβλιογραφίας δεν μας δίνουν τη δυνατότητα να καταλήξουμε σε απόλυτα συμπεράσματα.

Στο επόμενο και τελευταίο άρθρο διαπραγμάτευσης της αιτιολογίας του βιασμού μέσα από διάφορες ψυχολογικές θεωρίες, θα μελετηθεί η διαταραχή προσωπικότητας και πως μπορεί να παίξει βασικό ρόλο στη διάπραξη του εγκλήματος.



Βιβλιογραφία

  • Bumby, K. M. (1996). Assessing the cognitive distortions of child molesters and rapists: Development and validation of the MOLESTER and RAPE scales. Sexual Abuse: Journal of Research and Treatment, Vol. 8, No. 1.
  • Hall, G. C. N., & Hirschman, R. (1991). Toward a theory of sexual aggression: A Quadripartite Model. Journal of Consulting and Clinical Psychology, Vol.59, No. 5, 662-669.
  • Hall, G. C. N., & Hirschman, R. (1992). Sexual aggression against children: A conceptual Perspective of etiology. Criminal Justice and Behavior, Vol. 19, No. 1, 8-23.
  • Polaschek, D. L. L., & Gannon, T. A. (2004). The implicit theories of rapists: What convicted offenders tell us. Sexual Abuse: A Journal of Research and Treatment, 16, 299−315.
  • Polaschek, D. L. L., & Ward, T. (2002). The implicit theories of potential rapists. What our questionnaire tell us. Aggression and Violent Offending, 7, 385-406.
  • Scully, D. (1990). Understanding sexual violence: A study of convicted rapists. Boston: Unwin.
  • Ward, T. (2000). Sexual offenders' cognitive distortions as implicit theories. Aggression and Violent Behaviour, 5, 491−507.
  • Ward, T., & Hudson, S. (2000). A self-regulation model of relapse prevention. In D. R.
  • Laws, S. M. Hudson, & T. Ward (Eds.), Remaking relapse prevention with sex offenders: A sourcebook (pp. 79–101). Thousand Oaks, CA: Sage
  • Ward, T., & Keenan, T. (1999). Child molesters’ implicit theories. Journal of Interpersonan Violence, 14, 821–838.

 

Διαβάστε ακόμη από την ψυχολόγο Λυδία Μυλωνάκη, επιστημονική συνεργάτη του E-Psychology.gr, τις υπόλοιπες ενότητες του αφιερώματος για την αιτιολογία του εγκλήματος του βιασμού:
Η Αιτιολογία του Εγκλήματος του Βιασμού ( 3ο μέρος) 
Η Αιτιολογία του Εγκλήματος του Βιασμού ( 2ο μέρος) 
Η Αιτιολογία του Εγκλήματος του Βιασμού (1ο μέρος) 

Συγγραφή Άρθρου

Λυδία Μυλωνάκη

lydia mylonakiΨυχολόγος - MSc Forensic Mental Health.
Απόφοιτος του Τμήματος Ψυχολογίας του Αριστοτέλειου Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης.
Επιστημονική Συνεργάτιδα του E-Psychology

Επικοινωνία: Αυτή η διεύθυνση ηλεκτρονικού ταχυδρομείου προστατεύεται από τους αυτοματισμούς αποστολέων ανεπιθύμητων μηνυμάτων. Χρειάζεται να ενεργοποιήσετε τη JavaScript για να μπορέσετε να τη δείτε.

Σχετικά άρθρα
Προσεχώς κατάθλιψη

Είναι άραγε η ψυχική ασθένεια του μέλλοντος; Είναι μια ασθένεια που εμφανίζεται...

Περισσότερα άρθρα του ειδικού συνεργάτη

Deliberate Self Harming & Possible Interventions II
Self Harming

Back to the issue that has been highly researched over the recent years, self-harming behaviour. As discussed in previous article, there has been a large amount of research investigating the possible successful or not so successful interventions when it comes to the self-harming behaviour.

Deliberate Self Harming & Possible Interventions I
Self Harming

Self-harm is the non-fatal intentional acts of self-poising or self-injury irrespectively of the extent of suicidal intent. Self-harming has been a growing problem, it is estimated that there are more than 200000 persons presenting with self-harming in general hospitals over the UK at the moment. Self-harming is most common in younger people aged between 15 to 35 years old and moreover, it appears to be more frequent in women than men and also decreases over lifespan.

Η σεξουαλική κακοποίηση δεν είναι γένους θηλυκού – Μέρος 4ο
ανδρική σεξουαλική κακοποίηση

Οι άνδρες θύματα έχουν αναφέρει εχθρότητα, αυξημένο το αίσθημα το θυμού, συμπτώματα κατάθλιψης, άγχος και συμπεριφορές πρόκλησης βλάβης στο ίδιο τους τον εαυτό, αίτια της σεξουαλικής κακοποίησης. Οι άνδρες είναι πιθανό να έχουν μια αντίδραση θυμού αμέσως μετά από το περιστατικό, καθώς ο θυμός θεωρείται ο αρσενικός τρόπος αντιμετώπισης του τραύματος.

Η σεξουαλική κακοποίηση δεν είναι γένους θηλυκού – Μέρος 3ο
ανδρική σεξουαλική κακοποίηση

Η σεξουαλική κακοποίηση είναι ένα πολύ συχνό φαινόμενο, το οποίο πλήττει τόσο ενήλικες όσο και παιδιά, τόσο γυναίκες όσο και άνδρες. Παρόλα αυτά, οι περισσότερες θυματολογικές μελέτες με θέμα τις επιδράσεις της τραυματικής εμπειρίας της σεξουαλικής κακοποίησης επικεντρώνονται ως επί το πλείστον στις γυναίκες και παιδιά θύματα.

Η σεξουαλική κακοποίηση δεν είναι γένους θηλυκού – Μέρος 2ο
σεξουαλική κακοποίηση ανδρών

Η θυματοποίηση είναι γενικότερα συνδεδεμένη με τη ρουτίνα αλλά και το lifestyle των θυμάτων, τα οποία είναι σε θέση να επηρεάσουν το μέγεθος της έκθεσης τους σε πιθανούς δράστες. Επιπλέον η θυματοποίηση σχετίζεται με το πόσο ευάλωτο μπορεί να είναι το πιθανό θύμα.

Είστε ειδικός Ψυχικής Υγείας?

Εγγραφείτε ώστε να λαμβάνετε ενημέρωση, σχετικά με θέματα που αφορούν την επιστήμη της ψυχολογίας, έρευνες, σεμινάρια ψυχολογίας, θέσεις εργασίας Ειδικών Ψυχικής Υγείας κ.τ.λ.

Newsletter για όλους

Εβδομαδιαίο Newsletter για να λαμβάνετε στο mail σας νέα άρθρα ψυχολογίας, ενημέρωση για επερχόμενα σεμινάρια ψυχολογίας, ομάδες υποστήριξης, βιβλία ψυχολογίας κ.α.

Η εγγραφή σας στα ενημερωτικά δελτία της Πύλης Ψυχολογίας E-Psychology.gr είναι απόλυτα σύμφωνη με την Ευρωπαϊκή Νομοθεσία για την προστασία των προσωπικών δεδομένων. Τα στοιχεία που δίνετε κατά την εγγραφή σας θα χρησιμοποιηθούν αποκλειστικά και μόνο για την αποστολή ενημερωτικών δελτίων (Newsletters).