Διατροφικές Διαταραχές στην Εφηβεία

Ενδιαφέρον παρουσιάζει η ψυχαναλυτική εξήγηση του φαινομένου των διατροφικών διαταραχών στην εφηβεία, η οποία τις προσεγγίζει ως μια προσπάθεια του έφηβου να διαχειριστεί συγκρούσεις που προβάλλει η συγκεκριμένη αναπτυξιακή φάση, παλινδρομώντας σε ένα προηγούμενο αναπτυξιακό στάδιο.

Ψυχοδυναμική θεώρηση της Ψυχογενούς Ανορεξίας

Πιο συγκεκριμένα, στην περίπτωση της ψυχογενούς ανορεξίας, η ψυχοδυναμική θεώρηση προτείνει ότι ο/η ανορεκτικός/ή έφηβος/η στερείται “πυρηνικής προσωπικότητας” και καταπνίγεται από έντονα συναισθήματα κενού, ανεπάρκειας καθώς και από μια παράλληλη ανικανότητα να έχει πρόσβαση στις δικές του ασυνείδητες σκέψεις και συναισθήματα.

Μια τέτοια, λοιπόν, εύθραυστη δομή προσωπικότητας όταν έρχεται αντιμέτωπη με τις πολλαπλές απαιτήσεις της αναπτυξιακής φάσης της εφηβείας (καινούριοι ρόλοι, καθήκοντα και ευθύνες), καταπνίγεται από αυτές και υποχωρεί σε μια άκαμπτη και παθολογική ενασχόληση με το φαγητό και την διατροφή, η οποία του δίνει την ψευδαίσθηση ελέγχου και ικανότητας. Αυτή, συνεπώς, η υποχώρηση του εφήβου εξυπηρετεί την προστασία του απέναντι σε άγχη, ανησυχίες και φόβους που συνεπάγεται η μετάβαση από την παιδική στην εφηβική και πολύ κοντινή πλέον ενήλικη ζωή, πάνω στα οποία ο έφηβος νιώθει ότι δεν μπορεί να ασκήσει κανέναν απολύτως έλεγχο.

Επομένως, σύμφωνα με την ψυχαναλυτική άποψη,  η ανορεξία έχει προσαρμοστική αξία και συνιστά μια μορφή ψυχοπαθολογίας που έχει ένα προσαρμοστικό αποτέλεσμα, καθώς είναι ο τρόπος του εφήβου να διαχειριστεί τον αβάσταχτο φόρτο της αναπτυξιακής του φάσης. Έτσι, τα συμπτώματα της ανορεξίας κατά έναν παράδοξο τρόπο επαναεγκαθιδρύουν την διαταραγμένη ψυχική ισορροπία του εφήβου, μία ισορροπία, όμως, η οποία συνοδεύεται από το αναπόφευκτο “βιολογικό κόστος” της ανορεξίας, όπως αυτό μεταφράζεται με όρους δυσλειτουργικής αυτοκαταστροφικής (διατροφικού τύπου) συμπεριφοράς.

 

Βουλιμία και Ψυχανάλυση

Από την άλλη πλευρά, η βουλιμική χρήση του φαγητού από τον έφηβο, ψυχαναλυτικά πάντα, ρυθμίζει την αρνητική του συναισθηματική διάθεση που προκύπτει από τα βαθιά αισθήματα απογοήτευσης και αναποτελεσματικότητάς του. Πρόκειται για μια λύση παλινδρόμησης απέναντι στην απαίτηση που αρχίζει σταδιακά να τοποθετείται στον/στην έφηβο/η για έξοδό του από τις οικογενειακές του ρίζες, ενώ ο ίδιος/η ίδια αισθάνεται παντελώς ανέτοιμος/η, απροετοίμαστος/η, από ψυχοσυναισθηματική άποψη, για μια τέτοια προσεχή αποσύνδεση για αυτό και νιώθει ότι καταπνίγεται από μια τέτοια προοπτική. 

Όπως και στην περίπτωση της ανορεξίας, έτσι και στην βουλιμία, ο έλεγχος πάνω στο φαγητό και το βάρος του σώματος φαίνεται να παίρνει υπερβολικά μεγάλη σημασία, να αυξάνει την κινητοποίηση του εφήβου για διαιτητικές πρακτικές και να τον ωθεί σε έναν άνισο αγώνα στον οποίο ο έφηβος πασχίζει να ανταποκριθεί σε μη ρεαλιστικούς στόχους και προσδοκίες εμφάνισης.

Στην πραγματικότητα, όμως, η βουλιμική κατάχρηση του φαγητού λειτουργεί ως ένας τρόπος συναισθηματικής ρύθμισης, καθώς ο έφηβος αδυνατεί να διαχειριστεί τα προσωπικά του συναισθήματα ανεπάρκειας, κενού και χαμηλής αυτοαξίας. Παράλληλα, η γνωστική προσέγγιση της ψυχολογίας στην κατανόηση του φαινομένου της βουλιμίας προσθέτει και την  πολύτιμη παράμετρο ότι  ο κύκλος των διαιτητικών πρακτικών και των βουλιμικών επεισοδίων (κατανάλωση υπερβολικά μεγάλων ποσοτήτων φαγητού) πυροδοτεί μια ολόκληρη σειρά βιολογικών μέτρων αντι-ρύθμισης, τα οποία δημιουργούν τις δικές τους απαιτήσεις και επηρεάζουν την ρύθμιση της όρεξης αλλά και τα γνωστικά σχήματα για το φαγητό και την εικόνα του σώματος, οδηγώντας σε γνωστική διαστρέβλωση της εικόνας του σώματος, επιδείνωση των φόβων πρόσληψης βάρους και ελλιπή ρύθμιση του αισθήματος κορεσμού (Steiner, Kwan, Shaffer, Walker, Miller, Sagar & Lock, 2003).


ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ

Steiner, H., Kwan, W., Shaffer, T.G., Walker, S., Miller, S., Sagar, A., & Lock, J. (2003). Risk and protective factors for juvenile eating disorders. European Child and Adolescent Psychiatry, 12, 38-46.

Συγγραφή Άρθρου

Μπάμπαλου Χριστίνα Ελένη - Ψυχολόγος

Μπάμπαλου Χριστίνα Ελένη: έχει επιβεβαιωθεί από το E-Psychology

Οι πληροφορίες που αναφέρονται στον επαγγελματικό κατάλογο ειδικών παρέχονται από τους ίδιους τους ειδικούς, κατά την εγγραφή τους στο σύστημα. Όταν βλέπετε την ένδειξη «έχει επιβεβαιωθεί από το E-Psychology”, σημαίνει ότι το E-Psychology έχει ελέγξει, με email, τηλεφωνικά ή/και με λήψη των σχετικών εγγράφων, τα ακόλουθα στοιχεία:

  • Ότι ο ειδικός είναι υπαρκτό πρόσωπο.
  • Ότι τα πτυχία οι τίτλοι και οι εξειδικεύσεις που αναφέρει είναι αληθινά.
  • Ότι οι πληροφορίες που αναφέρει ισχύουν.

Ψυχολόγος, Τμήμα Ψυχολογίας, Α.Π.Θ. (Υπότροφος ΙΚΥ). MSc Αναπτυξιακή/Εξελικτική & Σχολική Ψυχολογία, Α.Π.Θ. (Υπότροφος Ωνάσειου Ιδρύματος). Μεταπτυχιακή Εξειδίκευση στην Αξιολόγηση & Ψυχοπαιδαγωγική Υποστήριξη Παιδιών με Δυσκολίες Μάθησης & Προσαρμογής (Ειδικές Ανάγκες), Παν/μιο Μακεδονίας. Συστημική Ψυχοθεραπεία, Τραυματοθεραπεία-EMDR

Εάν βρήκατε το άρθρο χρήσιμο, μοιραστείτε το!

Submit to FacebookSubmit to Google PlusSubmit to Twitter

Απαγορεύεται η αναδημοσίευση του άρθρου, χωρίς τη γραπτή άδεια του Τμήματος Σύνταξης του E-Psychology.gr. Εάν επιθυμείτε να αναδημοσιεύετε άρθρα, επικοινωνήστε μαζί μας στο editorial @ e-psychology.gr

Σχετικά άρθρα

Περισσότερα άρθρα του ειδικού συνεργάτη

Θεραπευτική παρέμβαση στις διατροφικές διαταραχές της εφηβείας
διατροφικές διαταραχές της εφηβείας

Τα προγράμματα θεραπευτικής παρέμβασης  που προτείνονται για την αντιμετώπιση της ψυχογενούς ανορεξίας και βουλιμίας στην εφηβεία είναι: α) η οικογενειακή θεραπεία, β) η επικεντρωμένη στον έφηβο ατομική ψυχοθεραπεία και γ) η γνωστική-συμπεριφορική θεραπεία.

Διατροφικές Διαταραχές στην Εφηβεία: Παράγοντες Κινδύνου
Διατροφικές Διαταραχές

Μια σημαντική μερίδα ερευνών έχει καταδείξει μια σειρά από παράγοντες επικινδυνότητας για τις διατροφικές διαταραχές σε εφήβους, δηλαδή συγκεκριμένα γενετικά και περιβαλλοντικά ίχνη που φαίνεται να συνιστούν μια απαραίτητη, σίγουρα όμως όχι επαρκή, συνθήκη για την γέννηση των διατροφικών διαταραχών.

Διατροφικές διαταραχές στην εφηβεία: Διάγνωση, Διαφορές Φύλου, Πρόγνωση
Διατροφικές διαταραχές

Οι διατροφικές διαταραχές συνιστούν ψυχιατρικές καταστάσεις στις οποίες η φυσιολογική λειτουργία της θρέψης παύει να εξυπηρετεί τον αρχικό σκοπό προσαρμογής της, την επιβίωση, και μετασχηματίζεται σε μια συνθήκη δυσπροσαρμοστικών πρακτικών διατροφής που δεν ανταποκρίνονται πλέον στις ανάγκες της επιβίωσης αλλά αντιθέτως μάλιστα την θέτουν σε κίνδυνο.

Κακοποίηση στην Παιδική Ηλικία: Συνέπειες στην Ενήλικη Ζωή( Μέρος 2)

Στη διαθέσιμη διεθνή βιβλιογραφία καταγράφονται ποικίλες συνέπειες που εμφανίζονται μακροπρόθεσμα στην ενήλικη ζωή ατόμων που έχουν υποστεί παιδική κακοποίηση. Αξίζει, ωστόσο, να υπογραμμιστεί ότι ανάμεσα στους ενήλικες με κακοποίηση στην παιδική ηλικία υπάρχουν και εκείνοι που δεν παρατηρούνται σε κάποια από τις κατηγορίες των συνεπειών που θα αναλυθούν αλλά εκδηλώνουν αξιοσημείωτη ψυχική ανθεκτικότητα.

Παιδική Κακοποίηση: Μορφές και Συνέπειες στην Παιδική & Εφηβική Ηλικία ( Μέρος 1ο)

Το φαινόμενο της σωματικής κακοποίησης στην παιδική ηλικία άρχισε να γίνεται γνωστό μόλις την δεκαετία του ’60 όταν οι γιατροί “ανακάλυψαν” ότι ορισμένα παιδιά τραυματίζονταν σωματικά από τους γονείς τους και έκαναν λόγο για το “σύνδρομο του κακοποιημένου παιδιού”, ενώ μια δεκαετία αργότερα άρχισε να γίνεται γνωστή και η πραγματική συχνότητα της σεξουαλικής κακοποίησης που μέχρι εκείνη την περίοδο θεωρούνταν ένα εξαιρετικά σπάνιο φαινόμενο (Trickett, Negriff, Ji, & Peckins, 2011).


Βρείτε ειδικό για Διαταραχές Διατροφής

Ο μοναδικός εξειδικευμένος κατάλογος στο ελληνικό διαδίκτυο.

Μεταβείτε στον κατάλογο Ειδικών Ψ.Υγείας »

Εγγραφή στο Newsletter

15νθημερο Newsletter για να λαμβάνετε στο mail σας τα νέα άρθρα, αλλά και ενημέρωση για επερχόμενα σεμινάρια, βιβλία ψυχολογίας, θέσεις εργασίας κ.α.