Groupthink

Το ψυχολογικό φαινόμενο της αγελαίας ή ομαδικής σκέψης (groupthink) λαμβάνει χώρα όταν τα μέλη μιας ομάδας παρουσιάζουν τόσο έντονη επιθυμία συναίνεσης ώστε εγκαταλείπουν την κοινή λογική που υπαγορεύει τη ρεαλιστική εκτίμηση εναλλακτικών τρόπων δράσης, την κριτική θεώρηση μίας άποψης και τη διατύπωση λιγότερο αρεστών πεποιθήσεων.

Ο Αμερικανός ψυχολόγος Irving Janis μελετώντας το φαινόμενο αυτό και προσπαθώντας να διαπιστώσει τις αιτίες που οδηγούν μία ομάδα, αποτελούμενη από έξυπνους ανθρώπους, να λαμβάνει ζημιογόνες αποφάσεις, εντόπισε οκτώ διαρθρωτικές συνθήκες που οδηγούν στην εκδήλωση του φαινομένου:

Πότε εμφανίζεται το φαινόμενο Groupthink

1. Η ομάδα έχει την ψευδαίσθηση ότι είναι άτρωτη. Τα μέλη της ομάδας αγνοούν τους προφανείς κινδύνους, παίρνουν ακραία ρίσκα και είναι υπέρμετρα αισιόδοξα για την επιτυχημένη πορεία των αποφάσεών τους.
2. Η ομάδα εμφανίζει τάση συλλογικού εξορθολογισμού. Τα μέλη της ομάδας εκλογικεύουν τις προειδοποιήσεις που θα μπορούσαν να θέσουν υπό αμφισβήτηση το θεωρητικό της υπόβαθρο.
3. Η ομάδα διατηρεί την ψευδαίσθηση ότι χαρακτηρίζεται από εγγενή ηθική. Τα μέλη της ομάδας έχουν την πεποίθηση ότι οι αποφάσεις τους ακολουθούν έναν ορθό κώδικα ηθικής και αγνοούν τις ηθικές συνέπειες των αποφάσεών τους.
4. Η ομάδα παρουσιάζει τάση δημιουργίας υπερβολικών στερεοτύπων. Τα μέλη της ομάδας κατασκευάζουν αρνητικά στερεότυπα για τα μέλη «αντίπαλων» ομάδων.
5. Η ομάδα ασκεί πίεση για τη συμμόρφωση με τις πεποιθήσεις αυτής. Τα μέλη της ομάδας πιέζουν οποιοδήποτε άλλο μέλος εκφράζει απόψεις που δε συνάδουν με αυτές της ομάδας, να αποδεχθεί το θεωρητικό της πλαίσιο.
6. Η ομάδα χαρακτηρίζεται από ροπή αυτολογοκρισίας. Τα μέλη της ομάδας τείνουν να απαλείφουν όλες εκείνες τις προσωπικές τους απόψεις που διαφοροποιούνται από τις πεποιθήσεις που γίνονται γενικά αποδεκτές από την ομάδα.
7. Η ομάδα διαθέτει την ψευδαίσθηση της ομοφωνίας. Καθώς η σιωπή υπολογίζεται ως σημάδι συναίνεσης, τα μέλη της ομάδας θεωρούν λανθασμένα ότι όλοι είναι σύμφωνοι με τις αποφάσεις που προτείνονται.
8. Η ομάδα διαθέτει αυτόκλητους φρουρούς σκέψης. Ορισμένα μέλη αναλαμβάνουν το ρόλο να προστατεύουν την ομάδα από αρνητικά ερεθίσματα και πληροφορίες που ενδέχεται να βλάψουν τη θεωρητική συνοχή της.

Πώς μπορεί να αποφευχθεί η εκδήλωση του φαινομένου Groupthink;

Ακολουθούν ορισμένες στρατηγικές που μπορεί να συνδράμουν προς αυτή την κατεύθυνση:

 1. Η ομάδα θα πρέπει να αποκτήσει επίγνωση σχετικά με τις αιτίες και τις συνέπειες του φαινομένου της ομαδικής σκέψης.
 2. Ο επικεφαλής πρέπει να παραμένει ουδέτερος κατά την ανάθεση ενός καθήκοντος λήψης αποφάσεων, συγκρατώντας αρχικά τις προτιμήσεις και τις προσδοκίες του. Η στάση αυτή θα είναι ιδιαίτερα αποτελεσματική εάν ο επικεφαλής ενθαρρύνει με συνέπεια την καλλιέργεια μιας ατμόσφαιρας κατάλληλης για τη διεξαγωγή έρευνας ανοικτού χαρακτήρα.
 3. Ο επικεφαλής πρέπει να δίνει προτεραιότητα στη διατύπωση αντιρρήσεων, στην έκφραση αμφιβολιών και να αποδέχεται την κριτική.
 4. Η ομάδα θα πρέπει πάντα να εξετάζει και τις λιγότερο δημοφιλείς εναλλακτικές λύσεις, δίνοντας την ευκαιρία σε αρκετά ισχυρά μέλη της να αναλαμβάνουν το ρόλο του συνηγόρου του διαβόλου.
 5. Μερικές φορές κρίνεται χρήσιμο η ομάδα να χωριστεί σε δύο ξεχωριστές επιτροπές λήψης αποφάσεων καθώς εξετάζονται οι δυνατότητες εφαρμογής τους.
 6. Η ομάδα πρέπει να περνά ένα αρκετά μεγάλο χρονικό διάστημα παρατηρώντας και εξετάζοντας όλες τις προειδοποιητικές ενδείξεις από ανταγωνιστικές ομάδες και οργανισμούς.
 7. Μετά την επίτευξη μίας προκαταρκτικής συμφωνίας για μία συγκεκριμένη απόφαση, θα πρέπει να τεθούν επί τάπητος όλες οι πιθανές αμφιβολίες και το θέμα να επανεξεταστεί.
 8. Κατά τη διαδικασία λήψης αποφάσεων για ιδιαίτερα σημαντικά ζητήματα η ομάδα θα πρέπει να συμβουλεύεται και εξωτερικούς ειδικούς επί του θέματος.
 9. Όταν η ομάδα παρουσιάζει διστακτικότητα για τη λήψη συγκεκριμένων αποφάσεων θα πρέπει να συμβουλευτεί και έμπιστους συναδέλφους που δεν ανήκουν στον πυρήνα της.
 10. Ο οργανισμός στον οποίο ανήκει η ομάδα θα πρέπει να ακολουθεί τη συνηθισμένη διοικητική πρακτική και να διαμορφώνει αρκετές ανεξάρτητες ομάδες λήψης αποφάσεων που θα εργάζονται για την επίλυση του ίδιου κρίσιμου ζητήματος.


Βιβλιογραφία

1. Victims of groupthink; a psychological study of foreign-policy decisions and fiascoes (1972)
2. Decision making: a psychological analysis of conflict, choice, and commitment (με τον L. Mann, 1977)

Συγγραφή Άρθρου

Έλλη Γκαλτέμη
Συνεργάτιδα του E-Psychology.gr
Συγγραφή άρθρων, μετάφραση και απόδοση ξενόγλωσσων επιστημονικών άρθρων.

Εάν βρήκατε το άρθρο χρήσιμο, μοιραστείτε το!

Submit to FacebookSubmit to Google PlusSubmit to Twitter

Απαγορεύεται η αναδημοσίευση του άρθρου, χωρίς τη γραπτή άδεια του Τμήματος Σύνταξης του E-Psychology.gr. Εάν επιθυμείτε να αναδημοσιεύετε άρθρα, επικοινωνήστε μαζί μας στο editorial @ e-psychology.gr

Σχετικά άρθρα

Περισσότερα άρθρα του ειδικού συνεργάτη

Αυτόματες σκέψεις. Ο κυκεώνας των αυτόματων σκέψεων και η αποκωδικοποίησή τους
Αυτόματες σκέψεις

Χαρακτηριστικά των αυτόματων σκέψεων
Σύμφωνα με τον Beck (Αμερικανό ψυχίατρο και εισηγητή της γνωσιακής θεραπείας), οι αυτόματες σκέψεις είναι μία δύσκολα αναγνωρίσιμη μορφή σκέψεων που συνυπάρχει με άλλες, πιο έκδηλες, ροές σκέψεων. Αυτή η μορφή δεν είναι μόνο χαρακτηριστικό των ατόμων που βιώνουν κάποια ψυχολογική διαταραχή, πρόκειται για σκέψεις που όλοι κάνουμε.

Οι μορφές της αγάπης
μορφές αγάπης

Σύμφωνα με τον Καναδό κοινωνιολόγο J.A. Lee, η αγάπη έχει έξι διαφορετικές μορφές:

Έρωτας (Eros). Ρομαντική, παθιασμένη αγάπη με τη μορφή σωματικής σύνδεσης και ανάλογης ικανοποίησης. Χαρακτηρίζεται από την αναζήτηση ενός αγαπημένου προσώπου, του οποίου η φυσική παρουσίαση του εαυτού ενσωματώνει μία εικόνα που έχει ήδη σχηματιστεί στο μυαλό εκείνου που το αναζητά.

Η τριγωνική θεωρία της αγάπης
τριγωνική θεωρία αγάπης

Τι σημαίνει αγαπώ κάποιον; Η έννοια της αγάπης μπορεί πάντοτε να ερμηνευθεί με συγκεκριμένα μοτίβα, και αν όχι, ποια είναι εκείνα τα στοιχεία που καθορίζουν και διαφοροποιούν τις ποικίλες εκφάνσεις της; Γιατί ορισμένες σχέσεις δείχνουν να αντέχουν στον χρόνο ενώ άλλες ξεθωριάζουν τόσο γρήγορα όσο διαμορφώθηκαν; 

Ο Δεκάλογος της Γνωσιακής Συμπεριφορικής Θεραπείας
Γνωσιακή Συμπεριφορική Θεραπεία

Παρά το γεγονός ότι η θεραπευτική μέθοδος οφείλει να είναι ειδικά προσαρμοσμένη στο εκάστοτε άτομο, υπάρχουν ορισμένες αρχές που αποτελούν τη βάση της γνωσιακής συμπεριφοριστικής θεραπευτικής προσέγγισης. 

Στίγμα: Αυτός ο «άλλος» - Μέρος 2ο
Κοινωνικό στίγμα

Ο ρόλος των στοιχείων της προσωπικότητας στη διαχείριση του στίγματος
Τα στιγματισμένα άτομα παρουσιάζουν διαφοροποιήσεις ανάλογα με το βαθμό που διακρίνουν ή αναγνωρίζουν τις διακρίσεις στο περιβάλλον τους. Για παράδειγμα, μπορεί να είναι σε υπερβολική εγρήγορση σε ό,τι αφορά την απόρριψη, να παρουσιάζουν δηλαδή υπερβολική ευαισθησία σχετικά με υπαινιγμούς γύρω τους που θα μπορούσαν να αποτελούν δείκτες απόρριψης με βάση τη φυλετική καταγωγή τους (Mendoza-Denton κ.ά., 2002).

Εγγραφή στο Newsletter

15νθημερο Newsletter για να λαμβάνετε στο mail σας τα νέα άρθρα, αλλά και ενημέρωση για επερχόμενα σεμινάρια, βιβλία ψυχολογίας, θέσεις εργασίας κ.α.