ακυρωτικό περιβάλλον

Η λέξη to invalidate ή invalid στα Αγγλικά μεταφράζεται ως το να ακυρώνω, η ακύρωση ή ως κάτι μη έγκυρο. Η ακύρωση στην ψυχαναλυτική φρασεολογία αφορά ένα ψυχαναλυτικό μηχανισμό μέσω του οποίου το υποκείμενο προσπαθεί να ακυρώσει ως μη συμβάντα, προηγούμενες σκέψεις, λόγια, χειρονομίες και πράξεις. Είναι σαν να αρνείται την ύπαρξή τους.

Οικογένεια και ακύρωση συναισθημάτων

Τι γίνεται όμως όταν μία ολόκληρη οικογένεια δρα με τρόπο ακυρωτικό προς τα συναισθήματα των μελών της και ιδίως των παιδιών; 

1. Καταρχάς, η πίεση να ανασταλούν εκφράσεις -ιδίως αρνητικών συναισθημάτων (που κατά βάση αναστέλλονται ή επιχειρούνται να ανασταλούν) επηρεάζει την ικανότητα να καταλάβει το άτομο την έκφραση βασικών συναισθημάτων στους άλλους σε πρόσωπο και σώμα. 

2. Άρα δεν μαθαίνει να ονομάζει τα δικά του συναισθήματα σωστά. Κατά συνέπεια δε μπορεί και να τα επικοινωνήσει. Αυτό προκαλεί περισσότερη "ακύρωση" συναισθημάτων και τελικά το ίδιο κάνει το άτομο στον ίδιο του τον εαυτό. Είναι δύσκολο για το ίδιο να επικυρώσει μια συναισθηματική εμπειρία που δεν καταλαβαίνει.

3. Συνεπώς δεν εμπιστεύεται τις ίδιες τις συναισθηματικές αντιδράσεις του ως έγκυρες αντανακλάσεις καταστάσεων. Δε μπορεί να επικυρώσει και να εμπιστευτεί τον εαυτό του. Αν λέγεται σε ένα παιδί ότι δε θα έπρεπε να νιώθει κάποια συγκεκριμένα αισθήματα, αμφισβητεί τις ίδιες της παρατηρήσεις ή ερμηνείες της πραγματικότητας.

Αν η έκφραση αρνητικών συναισθημάτων τιμωρείται, μια αίσθηση ντροπής ακολουθεί την βίωση η/και έκφραση έντονων συναισθημάτων. Έχει μάθει στην ανταπόκριση στα συναισθήματα του με ντροπή, κριτική και τιμωρία όπως έμαθε από το περιβάλλον του.

Ένας φαύλος κύκλος στήνεται.

Συχνά ο θεραπευόμενος που έρχεται στο γραφείο, έχει μάθει ότι για να επικυρωθεί το συναίσθημα του χρειάζεται είτε έκθεση ακραίων /έντονων συναισθημάτων ή παρουσίαση ακραίων καταστάσεων για να προκαλέσει μια επικύρωση των συναισθημάτων του από το περιβάλλον του.

Σε ένα τέτοιο περιβάλλον είναι λογικό το παιδί να τείνει να ψάχνει στο περιβάλλον στοιχεία για το τι θα έπρεπε να νιώθει και να σκέφτεται. Αυτό το γεγονός θα μπορούσε να εξηγήσει και γιατί κάποιοι θεραπευόμενοι δυσκολεύονται να διατηρήσουν μια θέση π.χ. σε κάποια αντιπαράθεση ή κριτική απέναντι τους. Επίσης το ότι τείνουν να αναζητούν επικύρωση για τις απόψεις τους από το περιβάλλον.

Αν το να επαναπαυθεί στις προσωπικές/εσωτερικές του εμπειρίες δεν είχε ενισχυθεί από το περιβάλλον μεγαλώνοντας το μόνο που του απομένει είναι να επιλέξει ανάμεσα από τις δυο κάτωθι επιλογές: ή να προσπαθήσει να αλλάξει την εμπειρία/αντίληψη των άλλων με πειστικές τακτικές ή να συμμορφωθεί ο ίδιος με την δίκη τους εμπειρία/αντίληψη.

Συνήθως ταλαντεύεται ανάμεσα στα δυο. Όσο ο φαύλος κύκλος συνεχίζεται τόσο η αρχική συναισθηματική ένταση όσο και η επακόλουθη ντροπή και κριτική του εαυτού συνεχίζονται.

4. Μία τέταρτη συνέπεια του να μεγαλώνει κάποιος σε ένα ακυρωτικό περιβάλλον είναι ότι το άτομο θα υιοθετήσει "ακυρωτικές" τακτικές ο ίδιος για τον εαυτό του. Για παράδειγμα ο θεραπευόμενος θα θέσει παράλογες προσδοκίες από τον εαυτό του. Δεν υπάρχει η έννοια της σταδιακής βελτίωσης. «Μαλώνουν και τιμωρούν» τον εαυτό τους αντί να επιβραβεύουν τον εαυτό τους όταν προσεγγίζουν μόνο αντί να κατακτούν ένα στόχο. Τέτοιου τύπου στρατηγική εξασφαλίζει την αποτυχία και τελικά το να τα παρατήσει.

Ανάμεσα σε άλλα αρνητικά αποτελέσματα η τιμωρία ειδικά με την μορφή της αυτοκριτικής και κατηγορίας οδηγεί στην ενοχή

Η προτίμηση για τιμωρία έρχεται από το γεγονός ότι η τιμωρία είναι η μόνη τακτική που γνωρίζει και κατά συνέπεια φοβάται ότι αν δεν επιβάλει σοβαρή τιμωρία θα γλιστρήσει ακόμη πιο μακρυά από τις επιθυμητές συμπεριφορές. Αυτό θα σημαίνει μικρότερο έλεγχο της συμπεριφοράς του άρα και λιγότερη ανταμοιβή από το περιβάλλον.

Η παρέμβαση στην θεραπεία αυτού του φαύλου κύκλου μπορεί να επιφέρει αίσθηση ή μια αντίδραση πανικού. Από την άλλη το ακυρωτικό περιβάλλον με την έμφαση στην προσωπική ευθύνη διδάσκει ότι αποκλίσεις από την επιθυμητή συμπεριφορά αξίζουν τιμωρίας. Οι ασθενείς δυσκολεύονται να πιστέψουν ότι τους αξίζει οτιδήποτε περισσότερο από τιμωρία και πόνος. Σε κάποιες περιπτώσεις όπου η «ακύρωση» έπαιρνε για παράδειγμα την μορφής βίας και χάους στην οικογένεια οι θεραπευόμενοι καταλήγουν να πιστεύουν ακόμη κι ότι τους αξίζει να πεθάνουν/ να έχουν αυτοκτονικές τάσεις. 



Βιβλιογραφία 

1. Laplanche, J. & Pontalis, B. (1981). Λεξικό της Ψυχανάλυσης. Κεδρος.
2. Linahan, M. (1993). Cognitive-Behavioral Treatment of Borderline Personality Disorder. Guilford Press.

Συγγραφή Άρθρου

Μαντώ Κωνσταντουλάκη - Ψυχολόγος

Μαντώ Κωνσταντουλάκη: έχει επιβεβαιωθεί από το E-Psychology

Οι πληροφορίες που αναφέρονται στον επαγγελματικό κατάλογο ειδικών παρέχονται από τους ίδιους τους ειδικούς, κατά την εγγραφή τους στο σύστημα. Όταν βλέπετε την ένδειξη «έχει επιβεβαιωθεί από το E-Psychology”, σημαίνει ότι το E-Psychology έχει ελέγξει, με email, τηλεφωνικά ή/και με λήψη των σχετικών εγγράφων, τα ακόλουθα στοιχεία:

  • Ότι ο ειδικός είναι υπαρκτό πρόσωπο.
  • Ότι τα πτυχία οι τίτλοι και οι εξειδικεύσεις που αναφέρει είναι αληθινά.
  • Ότι οι πληροφορίες που αναφέρει ισχύουν.

Με Μεταπτυχιακές Σπουδές στην Νεα Υόρκη στο New York University, σε συμβουλευτική, και πενταετές μετεκπαίδευση σε Θεραπεία Ζεύγους, Οικογενειακή Θεραπεία και Ομαδική Αναλυση, η Ψυχολόγος Μαντώ Κωνσταντουλάκη είναι κατάλληλη για βοήθεια και ψυχολογική υποστήριξη σε ατομικό ή ομαδικό πλαίσιο, ζευγαριών και οικογενειών.

Εάν βρήκατε το άρθρο χρήσιμο, μοιραστείτε το!

Submit to FacebookSubmit to Google PlusSubmit to Twitter

Απαγορεύεται η αναδημοσίευση του άρθρου, χωρίς τη γραπτή άδεια του Τμήματος Σύνταξης του E-Psychology.gr. Εάν επιθυμείτε να αναδημοσιεύετε άρθρα, επικοινωνήστε μαζί μας στο editorial @ e-psychology.gr

Σχετικά άρθρα

Περισσότερα άρθρα του ειδικού συνεργάτη

Διαζύγιο & Διαχείριση γονικών συγκρούσεων
Διαζύγιο

Ερευνητές διαπίστωσαν ότι πάνω από 25% των παιδιών που έχουν βιώσει το διαζύγιο των γονιών τους έχουν προσαρμοστεί πολύ καλά. Ο σημαντικότερος λόγος για το ότι αυτά τα παιδιά αντεπεξέρχονται με επιτυχία, ενώ άλλα όχι, είναι ότι τα συγκεκριμένα παιδιά έχουν γονείς που συνεργάζονται ο ένας με τον άλλον ή γονείς που δε συμπαθούν ή δεν εμπιστεύονται ο ένας τον άλλον, αλλά έχουν τη λογική να προφυλάσσουν τα παιδιά από τους γονικούς καβγάδες.

Οικογενειακή Θεραπεία και ο ρόλος του θεραπευτή
Οικογενειακή Θεραπεία

Οι David και Jill Scharff πιστεύουν ότι στόχος είναι η  διασφάλιση της θεραπευτικής συμμαχίας και η ενθάρρυνση της εμφάνισης της μεταβίβασης. Θεωρούν βοηθητικό ένα καλό εκπαιδευτικό επίπεδο της οικογένειας, υψηλού βαθμού λεκτικοποίηση, πλούσια συμβολική σκέψη και να μην υπάρχουν ανυπέρβλητες δυσκολίες στη διαχείριση καταστάσεων ματαίωσης.

Ναρκισσισμός
Ναρκισσισμός

Ακούω συχνά αυτό τον όρο. Τι σημαίνει να είναι κάποιος Νάρκισσος;
Η Νancy Mac Williams εξηγεί ότι τα άτομα των οποίων η δομή της προσωπικότητάς τους επιβάλλει να αντλούν επιβεβαίωση από παράγοντες έξω από τον εαυτό τους ονομάζονται από τους ψυχαναλυτές ναρκισσιστικά. Φαίνεται σαν κάτι να λείπει από την εσωτερική τους ζωή.

Το παιδί μου έχει ΔΕΠΥ και λέει ψέμματα. Τι μπορώ να κάνω;
ψέμματα παιδιά

Σε αυτό το άρθρο, θα διαβάσετε 8 τρόπους, όπως έχουν προταθεί από ειδικούς (Rae Jacobson) για να βοηθήσετε το παιδί σας όταν λέει ψέματα.

Εγγραφή στο Newsletter

15νθημερο Newsletter για να λαμβάνετε στο mail σας τα νέα άρθρα, αλλά και ενημέρωση για επερχόμενα σεμινάρια, βιβλία ψυχολογίας, θέσεις εργασίας κ.α.