Ο λόγος γίνεται για την ταινία «Inside Out» ( Μεταγλώττιση : Τα μυαλά που κουβαλάς) , ταινία του 2015 που συνδυάζει το κωμικό στοιχείο με την περιπέτεια στο σώμα μιας ιστορίας animation που ξεπερνά κάθε όριο παιδικού κινηματογράφου, καθώς η παρακολούθηση της ταινίας συνιστάται τόσο σε παιδιά όσο σε ενήλικες.

Όσον αφορά το κοινό των ενηλίκων , οι προερχόμενοι από τον εκπαιδευτικό κλάδο και το χώρο της ψυχικής υγείας θα δουν πίσω από το «παραπέτασμα» των ρηξικέλευθων ιδεών της Pixar, μια ιστορία γεμάτη συμβολισμούς, ερμηνείες του ανθρώπινου ψυχισμού και της κοινωνικής συμπεριφοράς σε μια προσπάθεια εξήγησης της διαδικασίας της ενηλικίωσης μέσα από την ανηφόρα της εφηβείας με την οποία έρχεται αντιμέτωπη η μικρή πρωταγωνίστρια.

Σίγουρα πρόκειται για ρίσκο, καθώς όλα αυτά παρουσιάζονται υπό το πρίσμα του ιδεώδους της απλότητας και της παραστατικότητας, χαρακτηριστικά που πρεσβεύει η βιομηχανία κινουμένων σχεδίων .

Η ιστορία αφορά τη συνεργασία 5 βασικών συναισθημάτων ενός 11χρονου κοριτσιού (ΧΑΡΑ-ΛΥΠΗ-ΦΟΒΟΣ-ΑΗΔΙΑ/ΑΠΑΞΙΩΣΗ-ΘΥΜΟΣ) και την προσπάθειά τους να την καθοδηγήσουν ομαλά προς την ενηλικίωση χωρίς να διαλυθεί η ισορροπία του εσωτερικού της κόσμου που κινδυνεύει.

Σύμφωνα με τη σεναριακή ιδέα, ολόκληρος ο ψυχισμός τόσο της μικρής πρωταγωνίστριας όσο των ενήλικων γονέων της , εδράζεται σε μια «νοητική κωμόπολη» της οποίας το κέντρο αποτελεί ο «συναισθηματικός πύργος ελέγχου» , χώρος με εκσυγχρονισμένη τεχνολογία μέσω της οποίας τα συναισθήματα ελέγχουν τις αντιδράσεις και τη συμπεριφορά του ατόμου στο μυαλό του οποίου φιλοξενούνται. Το ταξίδι στο μυαλό, αν το εξετάσουμε από την οπτική γωνία της Ψυχανάλυσης, θέτει στο επίκεντρο την αέναη πάλη του Συνειδητού με το Υποσυνείδητο καθώς γινόμαστε θεατές τόσο των στάσεων, των απόψεων, των πραγματικών γεγονότων που αποθηκεύονται στο μυαλό όσο και των ονείρων, των φόβων και της φαντασίας , αποσκευές του Υποσυνείδητου.

Σκοπός των συναισθημάτων δεν είναι άλλος από τη δημιουργία βιωμάτων («αναμνήσεων στη μακροπρόθεσμη μνήμη») τα οποία ενισχύουν το χτίσιμο διαφόρων νησιών προσωπικότητας. ( Οικογένεια - Ειλικρίνεια - Τρέλα- Φιλία - Ενδιαφέροντα). Όπως εξάλλου θα επεσήμαινε ο Φρόιντ , το περιβάλλον και κυρίως «οι σημαντικοί Άλλοι» επηρεάζουν καταλυτικά την εξέλιξη της προσωπικότητας του ανθρώπου κυρίως στα εύπλαστα παιδικά χρόνια. («Προσωπικότητα: Θεωρίες, κλινική πρακτική και έρευνα» , επιμέλεια Γρηγόρης Ποταμιάνος, Φώτιος Αναγνωστόπουλος , 2011)

Παρομοίως , αυτή τη φορά υπό το πρίσμα του Συμπεριφορισμού, τα ενισχυτικά ή μη ερεθίσματα που λαμβάνουμε από τη μακρόπνοη αλληλεπίδραση με το περιβάλλον διαμορφώνουν σε μεγάλο βαθμό την εκάστοτε συμπεριφορά μας (Ρόμπερτ Μέλλον, Ανάλυση Συμπεριφοράς, 2007).

Σε αντίθεση λοιπόν με τις μέχρι τώρα παιδικές κι εύκολες ως προς το χειρισμό , ως επί το πλείστον χαρούμενες αντιδράσεις, οι αναμνήσεις που σιγά σιγά χτίζει η μικρή ηρωίδα ελέγχονται περισσότερο από τα συγκεχυμένα συναισθήματα του φόβου , της απαξίωσης (αηδίας) και του θυμού παρά από το γνώριμο αίσθημα της χαράς και της ξεγνοιασιάς.

Σοφός, εν τοιαύτη περιπτώσει, ο υπαινιγμός στην ωρίμανση και την είσοδο στην εφηβεία, κατά την οποία σειρές αλλαγών τόσο στο ίδιο το άτομο όσο και το περιβάλλον, προκαλούν συχνές παροδικές συναισθηματικές μεταπτώσεις και συνήθως το συναίσθημα χαρακτηρίζεται από μεγάλη ένταση και δυσκολία χειρισμού. Χαρακτηριστική, συμβολική σκηνή αποτελεί το σημείο όπου ο φανταστικός φίλος της μικρής Ράιλι χάνεται ανάμεσα στα σκουπίδια «της χωματερής του μυαλού».

Ο έφηβος μπορεί να χειριστεί καλύτερα τον συναισθηματικό του κόσμο εάν μπορεί να μοιραστεί τα συναισθήματα του με τους άλλους και αν μπορεί να πάρει αποδοχή και κατανόηση από τους γονείς του, γεγονός που λόγω της μετακόμισης της οικογένειας της πρωταγωνίστριας και του φόρτου εργασίας των γονέων δεν επιτυγχάνεται . Σε ένα ευρύ φάσμα εκρήξεων θυμού , άγχους κι απόρριψης , η Χαρά καταφέρνει να επιστρέψει δυναμικά στο Κέντρο Ελέγχου πάντα όμως μαζί με τη συντροφιά της Λύπης. Στο σημείο αυτό αξίζει να σταθούμε στο πραγματικό νόημα αυτής της σκηνής που περικλείει τα εξής τρία στοιχεία :

  • Η λύπη αποτελεί απαραίτητο κομμάτι στη διαδικασία πένθους (απώλειας)και μέσο συνειδητοποίησης κι αποδοχής της τρέχουσας κατάστασης .

  • Η Ψυχική Υγεία δε σημαίνει μόνιμη χαρά κι απουσία αρνητικού συναισθήματος . Η συναισθηματική πτώση είναι φυσιολογική. Το παθολογικό αφορά στην αδυναμία του ανθρώπου να «ξανασηκωθεί» και να ανακτήσει τις δυνάμεις του.

  • Σοπενάουερ – Νίτσε : Η θλίψη είναι η άλλη όψη της χαράς.

Συμπληρωματικά, δε θα μπορούσε να παραλειφθεί η άψογη τεχνική του ανθρωπομορφισμού, σύμφωνα με τον οποίο τα συναισθήματα δεν είναι αφηρημένες, άυλες έννοιες αλλά αποκτούν σάρκα κι οστά σε 5 ανθρωποειδείς φιγούρες, τα εξωτερικά χαρακτηριστικά των οποίων προσιδιάζουν άψογα στο ποιόν κάθε συναισθήματος.

  • Χαρά => Ποικιλία χρωμάτων , μεγάλα εκφραστικά μάτια . Εκπρόσωπος της ευδιαθεσίας αλλά και του επιπόλαιου –ασταθούς .

  • Λύπη=> Βαθύ μπλε που παραπέμπει τόσο στην κατάθλιψη(π.χ blue Monday) όσο στη γαλήνη και την ηρεμία . Υπέρβαρη , δυσκίνητη φιγούρα με μεγάλα γυαλιά ως κλασικό στερεότυπο του «άρρωστου».

  • Φόβος/άγχος=> Αδύνατη έως καχεκτική μορφή με μωβ χρώμα που παραπέμπει τόσο σε ψυχρές όσο σε θερμές αντιδράσεις .

  • Αηδία/Απόρριψη => Περιποιημένη μορφή , πράσινου χρώματος που παραπέμπει τόσο στη φύση όσο και τη ζήλια και το μίασμα . Στερεοτυπική φιγούρα «ανασφαλούς γυναίκας».

  • Θυμός => Κόκκινος με τετράγωνο σχήμα . Το κόκκινο κοινωνικά νοηματοδοτεί τόσο τον πόλεμο και το αίμα όσο το πάθος και την αγάπη.

  • Καθόλου τυχαία η επιλογή διφορούμενων χρωμάτων , υποδηλώνοντας τη θετική κι αρνητική όψη των συναισθημάτων και την αδήριτη συμμετοχή τους στον ανθρώπινο ψυχισμό με σκοπό τη λειτουργικότητα του ατόμου.

Κλείνοντας , θα ήθελα να συνοψίσω τα κεντρικά στοιχεία που καθιστούν το παραπάνω έργο «ψυχολογικό βοήθημα»: Είναι εξαιρετικά σημαντικό το γεγονός ότι ενώνει όλες τις δυνατές προσεγγίσεις στην ψυχολογία. Συγκεκριμένα, υποστηρίζει την Ψυχαναλυτική Προσέγγιση ( Sigmund Freud , 19ος-20ος αιώνας) εστιάζοντας στα συναισθήματα και το ρόλο τους , την Προσωποκεντρική (Carl Rogers , ’50) καθιστώντας φανερές τις ανάγκες των ηρώων για αυτοπραγμάτωση και αποδοχή, συμπληρώνει με Συμπεριφορικές αναφορές(Skinner ,20ος αιώνας) καθώς δεν καθιστά τους πρωταγωνιστές έρμαια και παθητικούς δέκτες συναισθηματικών εντολών αλλά ενεργούς δράστες που διαμορφώνουν συνεχώς ευμετάβλητες σχέσεις με το περιβάλλον και τέλος , μεσολαβούν αξιοσημείωτα σχόλια υπέρ της Γνωσιακής Συμπεριφορικής Θεραπείας (Aaron T. Beck, ’60) κάνοντας λόγο για την επιρροή που ασκούν οι σκέψεις μας ( π.χ Διεργασιακά Λάθη ) στη συμπεριφορά μας.

Όλα αυτά σε συνδυασμό με τα άψογα γραφικά της ταινίας, τον ελαφρύ μα καίριο σαρκαστικό κι ειρωνικό σχολιασμό της ενηλικίωσης & τις ευφυέστατες κοινωνικές αναφορές αποτέλεσαν ένα σημαντικό οδηγό για να καταστήσουμε τον Κλάδο της Ψυχολογίας ακόμα πιο προσιτό και κατανοητό . Πρόκειται για ένα αίτημα που είχαμε, έχουμε και θα συνεχίσουμε να έχουμε ανάγκη.

ΥΓ. Ανάμνηση από την ταινία, η χαρακτηριστική φράση: « Τα συναισθήματα δεν παραιτούνται

Συγγραφή Άρθρου

Γεωργία Μπερτσιά Προπτυχιακή Φοιτήτρια Ψυχολογίας , Πάντειο Πανεπιστήμιο.
Email: Αυτή η διεύθυνση ηλεκτρονικού ταχυδρομείου προστατεύεται από τους αυτοματισμούς αποστολέων ανεπιθύμητων μηνυμάτων. Χρειάζεται να ενεργοποιήσετε τη JavaScript για να μπορέσετε να τη δείτε.

Εάν βρήκατε το άρθρο χρήσιμο, μοιραστείτε το!

Submit to FacebookSubmit to Google PlusSubmit to Twitter

Απαγορεύεται η αναδημοσίευση του άρθρου, χωρίς τη γραπτή άδεια του Τμήματος Σύνταξης του E-Psychology.gr. Εάν επιθυμείτε να αναδημοσιεύετε άρθρα, επικοινωνήστε μαζί μας στο editorial @ e-psychology.gr

Σχετικά άρθρα
Προσωπικότητα
Προβολή - Μηχανισμοί άμυνας του Εγώ
  • Παρασκευή, 03 Φεβρουάριος 2017
  • Από: Γιάννης Αγγελής

Ένας από τις πιο σημαντικούς μηχανισμούς άμυνας κατά το Φρόυντ είναι η προβολή. Τι είναι όμως η προβολή; Θεωρώ σε αυτό το σημείο σκόπιμο να δώσουμε έναν ορισμό, ώστε να γίνει πιο εύκολα αντιληπτή από κάθε...

Ψυχοθεραπεία, Συμβουλευτική
Πως συνδέεται η ερωτική σχέση με τη σχέση που συνάπτουμε με τον ψυχοθεραπευτή
  • Κυριακή, 22 Ιανουάριος 2017
  • Από: Άννα Αλβανού

Ο Φρόυντ σε μία από τις πρώτες του παρατηρήσεις εντός της ψυχοθεραπευτικής συνθήκης, αναγνώρισε πως οι αναλυόμενοι συχνά ένιωθαν έντονα συναισθήματα για εκείνον που δεν μπορούσαν να εξηγηθούν μέσα...

ΔΙΑΒΑΣΤΕ ΑΚΟΜΗ

Περισσότερα άρθρα του ειδικού συνεργάτη

Borrowed time: Η νοσταλγία και η θλίψη υπό την οπτική της Pixar
Borrowed time

«Δανείζομαι χρόνο» και μεράκι από τους δημιουργούς της Pixar, οι οποίοι δηλώνουν ασταμάτητοι στην αναζήτηση όλων εκείνων των νοημάτων που προβληματίζουν και στοιχειώνουν την ανθρώπινη ψυχοσύνθεση . Λειτουργούν σαν κοινωνικοί επιστήμονες ερευνώντας ποια είναι η χρυσή τομή, το κοινό εκείνο έδαφος που -παρά την αξία της διαφορετικότητας- ενοποιεί τον ανθρώπινο γαλαξία και έπειτα, σαν γιατροί φροντίζουν με την εναλλακτική τεχνική της ομοιοπαθητικής να μας εκθέσουν σε αυτά τα νοήματα, στο μικρόβιο της υπερανάλυσης και της αέναης αναζήτησης της λύσης των αινιγμάτων της ζωής, με την ελπίδα της θεραπείας.

Σώμα: Ατομική υπόθεση ή μάλλον κοινωνικό μέσο επιβολής;

Σώμα, κορμί, βάρος, καλούπι · παχύσαρκος, χοντρός, αδύνατος, κοκαλιάρης. Τόσες λέξεις περιγράφουν και προσπαθούν να κατηγοριοποιήσουν τον τύπο του σώματος προσθέτοντας «ετικέτες» σα να πρόκειται για προϊόν προς πώληση. Μήπως τελικά όσο κυνικά κι αν ακούγεται, το σώμα μας αποτελεί μια ιδέα άκρως αξιοποιήσιμη και κερδοφόρα για το χώρο του καταναλωτισμού και του μάρκετινγκ;

Η αλλαγή περιβάλλοντος & τα 5 στάδια του πένθους... Προς ναυτιλλομένους πρωτοετείς φοιτητές

Ένα από τα πιο λεπτά σχοινιά στα οποία καλείται κάθε άνθρωπος να ισορροπήσει με επιτυχία στο μεγάλο τσίρκο της ζωής του, είναι αυτό της μετάβασης από το σχολικό στο μετα-σχολικό στάδιο. Αυτό για τους περισσότερους περιλαμβάνει τη φοίτηση σε κάποια σχολή (ΑΕΙ-ΤΕΙ-ΙΕΚ) ενώ για μια μερίδα ανθρώπων, εκείνων που δεν αποφάσισαν την ακαδημαϊκή πορεία, την εύρεση εργασίας.

Πως μια ταινία κινουμένων σχεδίων καθίσταται εγχειρίδιο σύγχρονης ψυχολογίας - Vol.2
Finding Dory

Στα πλαίσια αναζήτησης της επόμενης ταινίας κινουμένων σχεδίων με ψυχολογικό περιεχόμενο, βρήκαμε την Ντόρι (Finding Dory,2016) μια ακόμα εξαιρετική δημιουργία animation του Κολοσσού της Pixar, βιομηχανία η οποία αποδεικνύει σε κάθε νέο της βήμα πώς μέσα από την παιδική, παραστατική και ωραιοποιημένη σεναριογραφία αναδεικνύονται περιγραφές, χαρακτήρες και μηνύματα που προσιδιάζουν στον ανθρώπινο κόσμο.

Αποτυχία: Ένα μεγάλο σχολείο (μια άλλη οπτική)

Έπαινοι, αριστεία, απουσιολόγια, μπράβο και βαθμοί. Από μικροί όλοι, μηδενός εξαιρουμένου, μυηθήκαμε στο πρότυπο του άτρωτου, του σωστού, του αλάνθαστου. Το λάθος, οποιοδήποτε ολίσθημα, το μεγάλο αυτό εύρος της αποτυχίας είναι οι πλέον καταδικαστέες κι επιλήψιμες καταστάσεις, γνωστές ως τα «θανάσιμα αμαρτήματα» τα οποία πρέπει να αποφύγεις δια ροπάλου.

Εγγραφή στο Newsletter

Κάντε εγγραφή στο 15νθημερο Newsletter για ενημέρωση σεμιναρίων, νέων άρθρων, βιβλίων, θέσεων εργασίας κ.α.