Ο σχολικός εκφοβισμός, ή η σχολική επιθετικότητα (bullying) αποτελεί ένα ιδιαίτερο χαρακτηριστικό στο περιβάλλον του σχολείου με πολυπαραγοντική αιτιολογία η οποία σχετίζεται άμεσα με τις επιπτώσεις που προκαλούνται σε προσωπικό, οικογενειακό και κοινωνικό επίπεδο (Espelage & Horne, 2008 forareview).

O ορισμός του σχολικού εκφοβισμού ενώ αρχικά χρησιμοποιήθηκε για να περιγράψει την επιθετική συμπεριφορά μεταξύ των μαθητών, συσχετίστηκε και με τις μορφές βίας και παραβατικότητας στο σχολείο. Φυσικά και η τελευταία συσχέτιση είναι αβάσιμη, αφού ένας μαθητής ο οποίος εκδηλώνει μία επιθετική συμπεριφορά δεν σημαίνει ότι θα ασκήσει βία και παραβατική συμπεριφορά.

Ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας (Π.Ο.Υ.), ορίζει ως εκφοβισμό την επαναλαμβανόμενη και εσκεμμένη χρήση σωματικής, λεκτικής και ψυχολογικής βίας και απειλών με στόχο την πρόκληση σωματικού ή ψυχολογικού τραυματισμού.

Τα βασικά χαρακτηριστικά μιας επιθετικής συμπεριφοράς είναι τα ακόλουθα:

1. Το άτομο που εκφοβίζει έχει ως απώτερο στόχο την πρόκληση βλάβης (σωματικής ή ψυχικής).
2. Εκφοβισμός ορίζεται ως μία επαναλαμβανόμενη συμπεριφορά.
3. Το άτομο που εκφοβίζεται δεν προκαλεί για κανένα λόγο αυτή την συμπεριφορά (λεκτική, σωματική, ψυχολογική).
4. Η συμπεριφορά εκφοβισμού συνήθως συναντάται σε άτομα ομοειδών κοινωνικών ομάδων.
5. Το άτομο που εκφοβίζει υπερτερεί σωματικά ή ακόμα και ως χαρακτήρας έναντι του ατόμου που εκφοβίζεται.

Είναι σημαντικό να τονισθεί ότι ο εκφοβισμός διαφέρει από το απλό πείραγμα στο σημείο της επαναλαμβανόμενης συμπεριφοράς και της πρόκλησης βλάβης.

Ο εκφοβισμός λοιπόν ως πράξη βίας, εκδηλώνεται με τους παρακάτω τρόπους:

1. Σωματική βία (σπρώξιμο, δάγκωμα, χτύπημα, κλπ).
2. Κοινωνικός αποκλεισμός του μαθητή από τις σχολικές και κοινωνικές του δραστηριότητες.
3. Λεκτική βία (απειλές, εκβιασμοί, κατηγορίες, βρισιές).
4. Φυλετική και Θρησκευτική διάκριση, καθώς και διάκριση σε σχέση με την σεξουαλική ταυτότητα ή ακόμα και την οποιαδήποτε σωματική αναπηρία.
5. Σεξουαλική παρενόχληση.
6. Αρπαγή και καταστροφή υλικών αγαθών
7. Διάδοση φημών με ψευδές περιεχόμενο.
8. Διαδικτυακός εκφοβισμός (μέσω του διαδικτύου-κοινωνικά δίκτυα)-cyberbullying.

Με βάση την πρόσφατη βιβλιογραφία, οι παράγοντες κινδύνου που ευθύνονται για την εμφάνιση επιθετικών συμπεριφορών είναι ένας συνδυασμός προσωπικών/ατομικών (εξατομικευμένων) χαρακτηριστικών και συναφών «περιβαλλοντικών» χαρακτηριστικών, τα οποία εντοπίζονται στο κοινωνικό, σχολικό και οικογενειακό περιβάλλον (οικογένεια, ανάπτυξη κοινωνικοποίησης στο σχολικό περιβάλλον, σχέσεις και ανάπτυξη επικοινωνίας με συμμαθητές.

Στην πρώτη κατηγορία ανήκουν εκείνα τα χαρακτηριστικά τα οποία και διαμορφώνονται κατά τη διάρκεια της ανάπτυξης του ατόμου και με τον τρόπο που διαχειρίζεται τους εσωτερικούς μηχανισμούς για την αντιμετώπιση προβλημάτων που προκύπτουν (μειωμένη ενσυναίσθηση, μειωμένος έλεγχος των παρορμήσεων, στάσεις και πεποιθήσεις οι οποίες συνδέονται με την επιθετική συμπεριφορά). Οι διαπροσωπικοί παράγοντες περιλαμβάνουν την έλλειψη της διεκδικητικότητας κατά κύριο λόγο καθώς και την μειωμένη κοινωνική αποδοχή και την ένταξη σε κοινωνικές ομάδες.

Άλλα χαρακτηριστικά τα οποία επηρεάζουν την εμφάνιση συμπεριφορών εκφοβισμού είναι τα ακόλουθα:

1. Το φύλο (τα αγόρια βρίσκονται σε υψηλότερα ποσοστά σε σχέση με τα κορίτσια).
2. Γονίδια (γονίδια, κληρονομικότητα)
3. Αναπτυξιακό στάδιο
4. Εκπαιδευτική Βαθμίδα
5. Εθνικότητα
6. Θρησκεία
7. ΜΜΕ
8. Χρήση Νέων Τεχνολογιών και διαδικτύου

Τα περιβαλλοντικά χαρακτηριστικά περιλαμβάνουν:

1. Οικογενειακό περιβάλλον.
2. Σχολικό-εκπαιδευτικό περιβάλλον.
3. Κοινωνικό περιβάλλον και οικονομικό πλαίσιο.

Οι συμπεριφορές σχολικού εκφοβισμού λοιπόν πηγάζουν από ένα πολυπαραγοντικό αιτιολογικό πλαίσιο, μέσα από το οποίο χτίζονται οι ρόλοι του πλαισίου που απαρτίζουν τον εκφοβισμό (δράστης, θύμα, παρατηρητής) και οι οποίοι θα εξετασθούν σε επόμενη ενότητα (Μέρος Β).

Βιβλιογραφία:

  • Craig, W., Harel-Fisch, Y., Fogel-Grinvald, H., Dostaler, S., Hetland, J., Simons-Morton, B. et al. (2009). A cross-national profile of bullying and victimization among adolescents in 40 countries. International Journal of Public Health, 54(Suppl 2), 216-224.
  • Due, P. & Holstein, B.E. (2008). Bullying victimization among 13 to 15-year-old school children: Results from two comparative studies in 66 countries and regions. International Journal of Adolescent Medicine and Health, 20, 209-221.
  • Griffin, R.S. & Gross, A.M. (2004). Childhood bullying: Current empirical findings and future directions for research. Aggression and Violent Behavior, 9(4), 379-400.
  • Hoover, J. H. & Oliver, R. (1996). The bullying prevention handbook: a guide for principals, teachers and counselors. Bloomington, IN: National Educational Service.
  • Olweus, D. (1993). Bullying at school: What we know and what we can do. Malden, MA: Blackwell Publishers.
  • Swearer, S.M. & Hymel, S. (2015). Understanding the psychology of bullying moving toward a social-ecological diathesis-stress model. AmericanPsychologist, 70(4), 344-353.

 

Συγγραφή Άρθρου

Ρέα Δουμανα

doumanaΣύμβουλος Ψυχικής Υγείας, Επιστημονική Συνεργάτιδα του E-Psychology.gr
Msc στην Κλινική Ψυχολογία Εφήβων & Ενηλίκων.
Εξειδίκευση στην Λογικοθυμική, Γνωσιακή & Συμπεριφορική Ψυχοθεραπεία

Επικοινωνία: Αυτή η διεύθυνση ηλεκτρονικού ταχυδρομείου προστατεύεται από τους αυτοματισμούς αποστολέων ανεπιθύμητων μηνυμάτων. Χρειάζεται να ενεργοποιήσετε τη JavaScript για να μπορέσετε να τη δείτε. 

Εάν βρήκατε το άρθρο χρήσιμο, μοιραστείτε το!

Submit to FacebookSubmit to Google PlusSubmit to Twitter
Σχετικά άρθρα
Κακοποίηση
Γυναικεία Κακοποίηση. Ενδυνάμωση με την Ψυχολογική Μέθοδο Expansion
  • Τετάρτη, 08 Φεβρουάριος 2017
  • Από: Αργύρης Στραβελάκης

Πολλά έχουν γραφτεί για τη γυναικεία καταπίεση και κακοποίηση ανά τους αιώνες μέχρι τις μέρες μας σε όλο σχεδόν τον πλανήτη. Όλοι οι απίστευτοι καταναγκασμοί που είχαν επιβληθεί...

Κακοποίηση
Η συνάφεια ανάμεσα στην ανθρώπινη κακοποίηση, την ενδοοικογενειακή βία και την κακοποίηση ζώων: το φάσμα της βίας
  • Δευτέρα, 06 Φεβρουάριος 2017
  • Από: Ευάγγελος Δρίβας

Τις τελευταίες τρεις δεκαετίες έχει εγερθεί ιδιαίτερα το επιστημονικό ενδιαφέρον γύρω από τη συσχέτιση της βιαιότητας προς τα ζώα και την κακοποίηση τους με τη διαπροσωπική βία...

Δικαστική Ψυχολογία
Η πρόβλεψη της βίαιης συμπεριφοράς
  • Τετάρτη, 01 Φεβρουάριος 2017
  • Από: Λυδία Μυλωνάκη

Τόσο η επιστήμη της Ψυχολογίας, όσο και η Ψυχιατρική, διδάσκουν πως η συμπεριφορά είναι το αποτέλεσμα πολύπλοκων περιβαλλοντικών παραγόντων σε συνδυασμό με την αλληλεπίδραση τους με την εκάστοτε...

ΔΙΑΒΑΣΤΕ ΑΚΟΜΗ

Περισσότερα άρθρα του ειδικού συνεργάτη

Συναισθηματική Νοημοσύνη και Ενσυναίσθηση

Συναισθηματική νοημοσύνη είναι η ικανότητα να αναγνωρίζουμε  τα δικά μας συναισθήματα καθώς και των άλλων, να παρακινούμε τον εαυτό μας και να διαχειριζόμαστε με σωστό τρόπο τις  σχέσεις  μας με τους άλλους.
H συνασθηματική νοημοσύνη αποτελείται από 5 άξονες:

Λογικοθυμική Ψυχοθεραπεία
Λογικοθυμική Ψυχοθεραπεία

H Λογικοθυμική Θεραπεία (ΛΘΘ) στηρίζεται σε ένα πλαίσιο φιλοσοφικών θεωριών περισσότερο, ίσως, από κάθε άλλο σύστημα ψυχοθεραπείας. Ο Albert Ellis (1913-2007), Πατέρας της ΛΘΘ, στήριξε τη δομή της ψυχοθεραπείας στον Στωϊκό φιλόσοφο του 1ου αιώνα π.Χ. Επίκτητο.

Διαταραχές Προσωπικότητας

Οι διαταραχές προσωπικότητας οι οποίες περιλαμβάνονται στον διαγνωστικό οδηγό DSMV (APADSMV, 2013), αποτελούν ένα ξεχωριστό κομμάτι των ψυχικών διαταραχών. Σύμφωνα με τον διαγνωστικό οδηγό, μια διαταραχή προσωπικότητας είναι ένα μοτίβο της «εσωτερικής ψυχικής εμπειρίας» και της συμπεριφοράς που αποκλίνει σημαντικά από τις προσδοκίες του ατόμου ως κουλτούρα, είναι διάχυτη και άκαμπτη, και εμφανίζεται στην εφηβεία ή στην πρώιμη ενήλικη ζωή.

Διαχείριση αρνητικών σκέψεων - καταστροφολογία
διαχείριση αρνητικών σκέψεων

Όταν ακούμε τη φράση "καταστροφική σκέψη", είναι πιθανό να σκεφτούμε καταστροφικά γεγονότα σε προσωπικό, κοινωνικό, επαγγελματικό επίπεδο ή ακόμα και σε επίπεδο φυσικών φαινομένων του πλανήτη μας. Οι καταστροφικές σκέψεις συμβαίνουν όταν το μυαλό μας δημιουργεί τα χειρότερα σενάρια που μπορεί να έχει η έκβαση μίας κατάστασης ή ενδυναμώνουμε την περισσότερο αρνητική έκβαση της κατάστασης.  

Συμπεριφορές Εξάρτησης από το Διαδίκτυο-Σημάδια εθισμού, συνοσηρότητα και βασικές συμβουλές προς τους γονείς

Η ενασχόληση με το διαδίκτυο αποτελεί μία μορφή ψυχαγωγίας, πληροφόρησης και επικοινωνίας σε παγκόσμιο επίπεδο. Όταν όμως η χρήση του ξεφεύγει από τα προτεινόμενα όρια ενασχόλησης ( μέχρι 2 ώρες την ημέρα για παιδιά εφηβικής ηλικίας), τότε περιγράφεται ως μία μορφή εξάρτησης, η οποία διαφαίνεται να αποτελεί την κορυφή του παγόβουνου κάτω από μία σειρά δυσλειτουργικών χαρακτηριστικών τα οποία υποβόσκουν και εκφράζονται με τη μορφή υπερβολικής ενασχόλησης στο διαδίκτυο.

Εγγραφή στο Newsletter

Κάντε εγγραφή στο 15νθημερο Newsletter για ενημέρωση σεμιναρίων, νέων άρθρων, βιβλίων, θέσεων εργασίας κ.α.