Το αλκοόλ είναι ίσως η αρχαιότερη ψυχοτρόπος εξαρτησιογόνος ουσία που χρησιμοποιείται σε όλο τον κόσμο.
Από τα πολύ παλιά χρόνια οι άνθρωποι το χρησιμοποιούσαν σε κάθε ευκαιρία, χαρά, λύπη, επιτυχία, θρήνο, γέννα, θάνατο αλλά και για να δηλώσουν την πίστη τους στο Θεό.

Στην εποχή μας η χρήση του είναι ακόμα συνυφασμένη με πολλές κοινωνικές  περιστάσεις. Η χρήση και η εξάρτηση δεν είναι ταυτόσημες έννοιες. Κανείς δεν φτάνει στην εξάρτηση όμως χωρίς να προηγηθεί χρήση για κάποιο χρονικό διάστημα.

Μερικοί από τους παράγοντες που ευθύνονται για τη χρήση είναι κοινωνικοί - περιβαλλοντικοί, ατομικοί και βιολογικοί.
Στην Ευρώπη έχει αρχίσει να αναπτύσσεται μεταξύ των νέων μια επικίνδυνη πρακτική κατανάλωσης, η οποία συνίσταται στην περιστασιακή εντατική κατανάλωση αλκοόλ το λεγόμενο «binge drinking» (βαριά χρήση αλκοόλ).

Τα στοιχεία που δίνει ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας (WHO) είναι ιδιαίτερα αποθαρρυντικά, με τη χώρα μας να καταλαμβάνει μία από τις μεσαίες θέσεις στο «binge drinking». Επίσης στην έρευνα HBSC (Currie et al. 2004) οι έφηβοι ερωτήθηκαν πόσο συχνά καταναλώνουν αλκοόλ μέσα σε μια εβδομάδα. Τα αποτελέσματα έδειξαν συχνή κατανάλωση για το 29% των εφήβων 15 ετών, ποσοστό ανησυχητικό για την εξάπλωση του αλκοόλ στις μικρές ηλικίες στην Ευρώπη.

Η κατανάλωση αλκοόλ αποτελεί την αιτία ενός μεγάλου αριθμού τροχαίων, εργατικών και άλλων ατυχημάτων, τραυματισμών ή εγκληματικών πράξεων, ενδοοικογενειακής βίας, πτώσεων και δηλητηριάσεων.

Ατομικοί και οικογενειακοί παράγοντες που μπορεί να συμβάλουν στην προβληματική χρήση αλκοόλ
Τα άτομα που διαθέτουν χαρακτηριστικά προσωπικότητας όπως αναζήτηση έντονων αισθητηριακών εμπειριών ή παρορμητικότητα βρίσκονται σε υψηλό κίνδυνο ανάπτυξης προβλημάτων σχετιζόμενων με την κατανάλωση αλκοόλ. Τέτοια άτομα ίσως αποκομίζουν πιο ισχυρή αντιστρεσογόνο δράση από την κατανάλωση του.

Το ιστορικό κατανάλωσης αλκοόλ έχει επίσης μελετηθεί ως ατομικός παράγοντας. Οι άνθρωποι που κάνουν πιο βαριά χρήση αλκοόλ αναπτύσσουν ανοχή και έτσι απαιτούνται μεγαλύτερες ποσότητες της ουσίας ώστε να μειώσουν το άγχος τους.

Επιπλέον η ύπαρξη οικογενειακού ιστορικού αλκοολισμού αποτελεί έναν αναγνωρισμένο παράγοντα κινδύνου για ανάπτυξη αλκοολισμού. Έρευνες κατέδειξαν ότι ενήλικα τέκνα αλκοολικού πατέρα που στην παρούσα φάση της ζωής τους δεν έκαναν προβληματική χρήση αλκοόλ βίωναν παρόλα αυτά αυξημένη αγχολυτική δράση από τη χρήση αλκοόλ.
Ακόμα η επικρατούσα επιστημονική άποψη είναι πλέον ότι γενικότερα οι ουσίες χρησιμοποιούνται συχνά ως μέσον αυτό-ίασης ή «μουδιάσματος» του ψυχικού πόνου από ανθρώπους που υποφέρουν από ψυχικές διαταραχές όπως είναι η κατάθλιψη, διαταραχές προσωπικοτητας, διαταραχή μετατραυματικού στρες κα. ή απο άνθρωπους που βρίσκονται σε πένθος.

Άγχος που βιώνει κανείς στις σχέσεις και στην οικογένεια του: σχέση με το σύντροφο, σεξουαλικά προβλήματα, διαταραχές των παιδιών (όπως Διαταραχή Ελλειμματικής Προσοχής-Υπερκινητικότητα), σοβαρή ασθένεια κ.α. μπορεί να τον οδηγήσουν επίσης στη χρήση αλκοόλ για να «χαλαρώσει».


Οικονομική κρίση (Κοινωνικό στρες) και χρήση αλκοόλ

Από τη δεκαετία του 50 διαπολιτισμικές μελέτες οδήγησαν στην υπόθεση ότι οι κοινωνίες που βίωναν το περισσότερο στρες ήταν αυτές που εμφάνιζαν και τα υψηλότερα ποσοστά κατά κεφαλήν χρήσης αλκοόλ. Οι έρευνες κατέδειξαν ότι μια μέση κατανάλωση αλκοόλ όπως και μια μέση αύξηση στη βαριά χρήση αλκοόλ μπορεί να ακολουθήσει μετά από κοινωνικό στρες, όπως είναι μια βαθιά οικονομική κρίση σαν αυτή που βιώνουμε στη χώρα μας.


Γενικά κοινωνικοί παράγοντες κατά τη διάρκεια της ζωής κάποιου όπως είναι το χαμηλό κοινωνικοοικονομικό και μορφωτικό επίπεδο, η μη ιδιοκτησία στέγης, η ανεργία, οι επισφαλείς εργασιακές σχέσεις, οι αυξημένες εργασιακές απαιτησεις και η μοναχική διαβίωση έχουν συνδεθεί με χρήση νόμιμων και παράνομων ουσιών.

Ακόμα δυσμενείς οικογενειακοί όροι, συμπεριλαμβανομένων των χαμηλών επιπέδων γονικής επίβλεψης και της μονογονεϊκής οικογένειας και η χρήση ουσιών στις παρέες συνομηλίκων έχουν συνδεθεί με κάπνισμα και έναρξη  χρήσης οινοπνευματωδών και  παράνομων ουσιών στους εφήβους.

Παράλληλα δημιουργείται ο εξής φαύλος κύκλος: οι άνθρωποι που ζουν σε δυσμενείς κοινωνικές και οικονομικές συνθήκες κάνουν συχνότερα χρήση και κατάχρηση ουσιών λόγω του κοινωνικού αποκλεισμού που βιώνουν αλλά και η χρήση με τη σειρά της αποτελεί έναν ισχυρό παράγοντα περεταίρω κοινωνικού αποκλεισμού και άγχους.
Εαν παρατηρήσετε ότι κάνετε χρήση αλκοόλ πιο συχνή ή πιο βαριά από ό,τι  παλαιότερα σε μια προσπάθεια να ηρεμήσετε από προβλήματα που σας απασχολούν, καλό θα είναι να σκεφτείτε κάποιους εναλλακτικούς τρόπους χαλάρωσης. Αλλαγές στον τρόπο ζωής, στη διατροφή, στον προγραμματισμό των δραστηριοτήτων σας, τακτική σωματική άσκηση, αφιέρωση χρόνου καθημερινά σε πράγματα από τα οποία αντλείτε ευχαρίστηση, επαφές με φίλους, έκφραση των συναισθημάτων, εκμάθηση τεχνικών χαλάρωσης μπορεί να βοηθήσουν. Καλό θα ήταν όμως να απευθυνθείτε σε έναν ειδικό ώστε να εκτιμήσει τη σοβαρότητα της κατάστασης και να σας βοηθήσει να την αντιμετωπίσετε πιο αποτελεσματικά.

 

Άλλες πηγές πληροφόρησης

  • Ετήσια έκθεση του ΕΚΤΕΠΝ για την κατάσταση των ναρκωτικών στην Ελλάδα. (2007), ΕΠΙΨΥ
  • Ερευνητικό Πανεπιστημιακό Ινστιτούτο Ψυχικής Υγειινής. (2005). Η χρήση οινοπνευματωδών στους εφήβους. Επιμ.ΕΠΨΥ, Αθήνα
  • Pohorecky, L. A. (1991). Stress and alcohol interaction: an update of human research. Alcoholism: Clinical and Experimental Research 15, 438?459
  • Sandro G, Arijit Nandi1, David Vlahov. (2004). The Social Epidemiology of Substance Use ,Epidemiologic Reviews, 26:36?52
  • Effects of deviant child behavior on parental alcohol consumption. Stress-induced drinking in parents of ADHD children. Pelham WE Jr, Lang AR, Atkeson B, Murphy DA, Gnagy EM, Greiner AR, Vodde-Hamilton M, Greenslade KE. Am J Addict. 1998 Spring;7(2):103-14
  • Niggebrugge A, Haynes R, Jones A, Lovett A, Harvey I. (2005). The index of multiple deprivation 2000 access domain: a useful indicator for public health, Social Science Medicine, 60:2743-2753

Συγγραφή Άρθρου

Χρήστου Τριανταφυλλιά
Ψυχολόγος MSc «Έλεγχος του στρες»,
Ιατρική Σχολή, Πανεπιστήμο Αθηνών. 

Επικοινωνία: 2102430593, 6977414100

Εάν βρήκατε το άρθρο χρήσιμο, μοιραστείτε το!

Submit to FacebookSubmit to Google PlusSubmit to Twitter

Απαγορεύεται η αναδημοσίευση του άρθρου, χωρίς τη γραπτή άδεια του Τμήματος Σύνταξης του E-Psychology.gr. Εάν επιθυμείτε να αναδημοσιεύετε άρθρα, επικοινωνήστε μαζί μας στο editorial @ e-psychology.gr

Σχετικά άρθρα

Περισσότερα άρθρα του ειδικού συνεργάτη

Αναπτυξιακές διαταραχές: Η σημασία της πρώιμης παρέμβασης. Ο ρόλος των παιδαγωγών.

Τα τρία πρώτα χρόνια της ζωής των παιδιών παίζουν καθοριστικό ρόλο στην ψυχοσυναισθηματική τους εξέλιξη.
Ο εγκέφαλος κατά τη γέννηση είναι το πιό ανώριμο όργανο του σώματος.
0-3....Η πλαστικότητα του εγκεφάλου είναι μεγαλύτερη από ποτέ.

Το στρες των εξετάσεων...Πώς μπορείτε να το διαχειριστείτε.

Χωρίστε στα δυο ένα χαρτί. Πάνω αριστερά γράψτε: «Τα αδύναμα σημεία μου» και δεξιά «Τα δυνατά μου σημεία». Φτιάξτε έτσι μια αναλυτική λίστα με τα πράγματα που σας στρεσάρουν σχετικά με τις εξετάσεις-τις αδυναμίες σας άλλα και με όσα εφόδια διαθέτετε για να οδηγηθείτε στη επιτυχία.

Εγγραφή στο Newsletter

15νθημερο Newsletter για να λαμβάνετε στο mail σας τα νέα άρθρα, αλλά και ενημέρωση για επερχόμενα σεμινάρια, βιβλία ψυχολογίας, θέσεις εργασίας κ.α.